رقابت استعماری اسپانیا و آمریکا در پایان قرن ۱۹
در این مقاله به جنگ اسپانیا و آمریکا می پردازیم، اواخر قرن نوزدهم، ایالات متحده بهعنوان قدرتی نوظهور در نیمکرهٔ غربی، بهدنبال گسترش نفوذ سیاسی و اقتصادی خود بود. این کشور با صنعتیشدن سریع و رشد اقتصادی، نیازمند بازارهای جدید و پایگاههای راهبردی در خارج از مرزهایش بود.
در مقابل، اسپانیا که زمانی امپراتوری جهانی قدرتمندی داشت، در این دوره بهشدت رو به افول بود و تنها چند مستعمرهٔ مهم مانند کوبا، پورتوریکو و فیلیپین را حفظ کرده بود. این سرزمینها آخرین نشانههای قدرت استعماری اسپانیا بودند و از نظر آمریکا، فرصت مناسبی برای ورود به عرصهٔ استعمارگری و رقابت جهانی محسوب میشدند.
بنابراین، برخورد منافع دو کشور در این مناطق، زمینهٔ تنش و در نهایت جنگ را فراهم کرد.
جنگ اسپانیا و آمریکا-وضعیت کوبا و فیلیپین بهعنوان مستعمرات اسپانیا
کوبا در دههٔ ۱۸۹۰ شاهد شورشهای گستردهٔ استقلالطلبانه بود. مردم کوبا از سلطهٔ طولانی اسپانیا و سیاستهای سرکوبگرانهٔ آن به ستوه آمده بودند. اسپانیا برای کنترل شورشها، سیاستهای سختگیرانهای مانند اردوگاههای اجباری برای غیرنظامیان (Reconcentration Camps) اجرا کرد که باعث مرگ هزاران نفر بر اثر گرسنگی و بیماری شد.
این اقدامات خشم افکار عمومی آمریکا را برانگیخت، زیرا بسیاری از آمریکاییها کوبا را نهتنها بهعنوان همسایهٔ نزدیک، بلکه بهعنوان منطقهای با اهمیت اقتصادی (بهویژه در تولید شکر) میدیدند.
در فیلیپین نیز نارضایتیهای داخلی علیه سلطهٔ اسپانیا وجود داشت. آمریکا این منطقه را بهعنوان پایگاهی راهبردی در آسیا و دریای چین جنوبی مینگریست؛ جایی که میتوانست نفوذ خود را در تجارت با شرق آسیا گسترش دهد.
جنگ اسپانیا و آمریکا-نقش رسانهها و “روزنامهنگاری زرد” در تحریک افکار عمومی
در این دوره، رقابت شدید میان روزنامههای بزرگ آمریکا مانند روزنامههای ویلیام راندولف هِرست و جوزف پولیتزر باعث شکلگیری پدیدهای به نام روزنامهنگاری زرد (Yellow Journalism) شد.
این روزنامهها با انتشار گزارشهای اغراقآمیز، تصاویر تکاندهنده و داستانهای گاه ساختگی از خشونتهای اسپانیا در کوبا، افکار عمومی آمریکا را علیه اسپانیا تحریک کردند.
هدف اصلی این رسانهها افزایش فروش و نفوذ بود، اما در عمل، آنها فضای سیاسی کشور را به سمت جنگ سوق دادند. شعارها و تیترهای جنجالی مانند «ظلم اسپانیا در کوبا» یا «فاجعهٔ انسانی در هاوانا» مردم آمریکا را به خشم آورد و فشار بر دولت برای مداخله را افزایش داد.
جنگ اسپانیا و آمریکا-حادثهٔ انفجار کشتی USS Maine در هاوانا
در ۱۵ فوریهٔ ۱۸۹۸، ناو جنگی آمریکایی USS Maine که برای حفاظت از منافع آمریکا در بندر هاوانا مستقر بود، بهطور ناگهانی منفجر شد. این حادثه بیش از ۲۶۰ ملوان آمریکایی را به کام مرگ فرستاد.
علت دقیق انفجار هرگز بهطور قطعی مشخص نشد؛ برخی تحقیقات بعدی احتمال انفجار داخلی یا نقص فنی را مطرح کردند، اما در آن زمان رسانههای آمریکا بلافاصله اسپانیا را مقصر معرفی کردند.
شعار معروف «Remember the Maine, to Hell with Spain!» بهسرعت در سراسر آمریکا فراگیر شد و به نماد خشم عمومی علیه اسپانیا بدل گردید. این حادثه آخرین جرقهای بود که زمینهٔ اعلام جنگ رسمی آمریکا علیه اسپانیا را فراهم کرد.
تصویر : نقشه نبرد بر سر کوبا و فلیپین ، خط های ابی برای نیرو های امریکا و زرد برای اسپانیاست
جنگ اسپانیا و آمریکا – جریان جنگ و نبردها
اعلام جنگ رسمی در آوریل ۱۸۹۸
پس از انفجار ناو USS Maine و فشار افکار عمومی، ایالات متحده در ۲۵ آوریل ۱۸۹۸ رسماً علیه اسپانیا اعلام جنگ کرد.
این جنگ کوتاه اما سرنوشتساز، کمتر از چهار ماه طول کشید و در دو جبههٔ اصلی – کارائیب (کوبا و پورتوریکو) و آسیا (فیلیپین) – جریان یافت.
نبرد خلیج مانیلا (فیلیپین)
در ۱ مه ۱۸۹۸، ناوگان آمریکا به فرماندهی جرج دیویی وارد خلیج مانیلا شد و در نبردی برقآسا، ناوگان اسپانیا را نابود کرد.
این پیروزی بدون تلفات جدی برای آمریکا، کنترل فیلیپین را عملاً به دست آنان سپرد و نشان داد که نیروی دریایی آمریکا به قدرتی جهانی بدل شده است.
پس از این نبرد، نیروهای آمریکایی با همکاری شورشیان فیلیپینی، سلطهٔ اسپانیا بر این مجمعالجزایر را پایان دادند.
جنگ اسپانیا و آمریکا-نبرد سانتیاگو (کوبا)
در جبههٔ کارائیب، نبرد سرنوشتساز در سانتیاگو د کوبا رخ داد. ناوگان اسپانیا که در بندر سانتیاگو محاصره شده بود، در ۳ ژوئیه ۱۸۹۸ تلاش کرد از محاصره خارج شود.
نیروی دریایی آمریکا با آتش سنگین، تقریباً تمام کشتیهای اسپانیایی را غرق یا نابود کرد.
این شکست، راه را برای تصرف سانتیاگو و پایان مقاومت اسپانیا در کوبا هموار ساخت.
جنگ اسپانیا و آمریکا-نقش نیروی دریایی آمریکا در پیروزی سریع
برتری تکنولوژیک و سازمانی نیروی دریایی آمریکا عامل اصلی پیروزی بود.
کشتیهای مدرن فولادی آمریکا در برابر ناوگان فرسوده و قدیمی اسپانیا برتری مطلق داشتند.
توانایی آمریکا در محاصرهٔ بنادر، قطع خطوط تدارکاتی و نابودی سریع ناوگان دشمن، جنگ را در مدت کوتاهی به پایان رساند.
جنگ اسپانیا و آمریکا-ضعف ارتش اسپانیا و سرعت شکست
ارتش اسپانیا از نظر تجهیزات، آموزش و روحیه در وضعیت ضعیفی قرار داشت.
امپراتوری اسپانیا درگیر بحرانهای داخلی و اقتصادی بود و توانایی مقابله با ارتش تازهنفس آمریکا را نداشت.
به همین دلیل، جنگ تنها چند ماه طول کشید و اسپانیا در هر دو جبههٔ اصلی شکست خورد.
جنگ اسپانیا و آمریکا – پیامدها و نتایج
مقایسه نیروی دریایی دو کشور قبل از جنگ
پیش از آغاز جنگ، نیروی دریایی اسپانیا هنوز بر پایهٔ کشتیهای قدیمی چوبی و نیمهمدرن بود، در حالیکه آمریکا بهتازگی ناوگان فولادی و مدرن خود را توسعه داده بود.
آمریکا با سرمایهگذاری در کشتیهای زرهپوش و توپخانهٔ سنگین، برتری تکنولوژیک و سازمانی داشت. اسپانیا در مقابل، ناوگانی فرسوده و پراکنده داشت که توان مقابله با نیروی دریایی تازهنفس آمریکا را نداشت.
جنگ اسپانیا و آمریکا-تلفات دو کشور
در طول جنگ، آمریکا حدود ۳۰۰ کشته در نبردها و نزدیک به ۳۰۰۰ نفر تلفات غیرمستقیم (بیشتر بر اثر بیماری و شرایط آبوهوایی) داشت.
اسپانیا بیش از ۶۰۰۰ کشته و زخمی داد و بخش اعظم ناوگان دریاییاش نابود شد. این اختلاف نشاندهندهٔ سرعت و شدت شکست اسپانیا بود.
جنگ اسپانیا و آمریکا-پیمان پاریس (دسامبر ۱۸۹۸) و پایان جنگ
در ۱۰ دسامبر ۱۸۹۸، پیمان پاریس میان آمریکا و اسپانیا امضا شد و رسماً به جنگ پایان داد.
بر اساس این پیمان:
- -اسپانیا استقلال کوبا را پذیرفت.
- -فیلیپین، پورتوریکو و گوام به آمریکا واگذار شدند (آمریکا برای فیلیپین ۲۰ میلیون دلار به اسپانیا پرداخت).
این پیمان عملاً پایان امپراتوری استعماری اسپانیا در قارهٔ آمریکا و آسیا بود.
جنگ اسپانیا و آمریکا-از دست رفتن مستعمرات اسپانیا
با اجرای پیمان پاریس، اسپانیا آخرین مستعمرات مهم خود را از دست داد:
- -کوبا: استقلال یافت، اما تحت نفوذ آمریکا باقی ماند.
- -فیلیپین: به آمریکا واگذار شد و به پایگاه مهمی در آسیا بدل گردید.
- -پورتوریکو و گوام: به آمریکا پیوستند و تا امروز تحت کنترل آن باقی ماندهاند.
این از دست رفتن مستعمرات، پایان رسمی نقش اسپانیا بهعنوان یک قدرت جهانی بود.
جنگ اسپانیا و آمریکا-ظهور آمریکا بهعنوان قدرت جهانی و آغاز سیاستهای امپریالیستی
پیروزی در جنگ، آمریکا را به قدرتی جهانی بدل کرد. این کشور برای نخستین بار پایگاههای استعماری در آسیا و کارائیب به دست آورد.
آمریکا با کنترل فیلیپین، وارد عرصهٔ سیاستهای امپریالیستی شد و نفوذ خود را در اقیانوس آرام و شرق آسیا گسترش داد.
این جنگ نقطهٔ آغاز سیاست «قدرت دریایی» آمریکا بود که بعدها در قرن بیستم به اوج رسید.
جنگ اسپانیا و آمریکا-تأثیر جنگ بر افول اسپانیا و تغییر موازنهٔ قدرت جهانی
شکست در جنگ اسپانیا را به قدرتی درجه دوم بدل کرد. از دست دادن مستعمرات، بحران اقتصادی و سیاسی داخلی را تشدید کرد.
این افول در نهایت زمینهساز بیثباتی سیاسی و اجتماعی شد که چند دهه بعد به جنگ داخلی اسپانیا (۱۹۳۶–۱۹۳۹) انجامید.
در سطح جهانی، موازنهٔ قدرت تغییر کرد: آمریکا بهعنوان قدرت نوظهور وارد صحنه شد و نقش اسپانیا بهطور کامل کاهش یافت.
تصویر : برگه های اصلی پیمان پاریس که توسط ایالات متحده در روزنامه برای مردم خود منتشر شد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟