شارلمانی پدر اروپا؛ ۷۴۲ میلادی تا ۸۱۴ میلادی

در آوریل سال ۷۴۲ میلادی، در سرزمین گال‌ها و میان قوم فرانک‌ها، پسری چشم به جهان گشود که بعدها تاریخ اروپا را دگرگون کرد.
نام این پسر را «چارل» گذاشتند. مادرش «برترادا» و پدرش «کهتر» بودند؛ خانواده‌ای که شاید هیچ‌کس تصور نمی‌کرد فرزندشان روزی به چنین جایگاهی برسد.

شارلمانی بعدها به «پدر اروپا» معروف شد؛ لقبی که بی‌دلیل نبود. او تأثیرات عمیقی بر زبان، فرهنگ، هنر، مهندسی، سیاست و حتی مرزبندی‌های اروپا گذاشت.
برخی از این تأثیرات تا ۱۳ قرن بعد، یعنی تا امروز، همچنان در ساختارهای اروپایی دیده می‌شوند. از شکل‌گیری امپراتوری‌ها گرفته تا بنیان‌گذاری آموزش و قانون‌گذاری.

این شما و این خلاصه‌ای از زندگی مردی که اروپا را شکل داد.

کودکی

پدربزرگ شارلمانی، «چارل چکش» (Charles the Martel)، فرمانده نظامی پادشاهی فرانک‌ها و شهردار کاخ سلطنتی بود. مهم‌ترین دستاورد او، نبرد تور در سال ۷۳۲ میلادی بود؛ جایی که با ارتش اموی مقابله کرد و مانع ورود اسلام از اسپانیا به فرانسه شد.
این نبرد نقطه عطفی در تاریخ اروپا بود و از گسترش اسلام در اروپای غربی جلوگیری کرد.

پدرش «پپن کهتر» یا «پپنه کوتاه» (Pippin the Short)، نخستین پادشاه تمام قلمرو فرانک‌ها از دودمان کارولنژی بود.
او با حمایت پاپ، سلطنت را از آخرین پادشاه مروونژی، «شیلدریک سوم»، گرفت و در سال ۷۵۴ توسط پاپ استفان دوم تاج‌گذاری شد. این تاج‌گذاری آغازگر اتحاد تاریخی بین فرانک‌ها و کلیسای روم بود.

پپن همچنین زمین‌هایی را به کلیسا اهدا کرد که بعدها به «هدیه پپنی» معروف شد و پایه‌گذار ایالات پاپی (Papal States) شد.
اطلاعات زیادی از دوران کودکی شارلمانی در دست نیست اما می‌دانیم که او تحت آموزش‌های نظامی سرداران سپاه و تعلیمات روحانیون کلیسا رشد کرد؛ ترکیبی از قدرت شمشیر و نفوذ ایمان.

تصویر : مجسمه چارل چکش

آغاز سلطنت شارلمانی بر فرانکیا

در سال ۷۶۸ میلادی، پس از مرگ «پپن کهتر»، سرزمین فرانکیا طبق قوانین به دو بخش تقسیم شد: یک بخش به شارل رسید و بخش دیگر به برادرش «کارل یکم».

اما تنها سه سال بعد، در سال ۷۷۱، کارل یکم درگذشت و تمام پادشاهی فرانکیا به شارل ۲۹ ساله واگذار شد.
شارلمانی بلافاصله پس از قدرت گرفتن، دست به اصلاحات و تحرکات نظامی زد.

او ابتدا به مناطق «بایرن» و «زاکسن» حمله کرد و آن‌ها را تحت فرمان پادشاهی فرانکیا درآورد
در همین دوران، پادشاه لمباردی با پاپ دچار اختلاف شد و تلاش کرد کل ایتالیا از جمله شهر روم را تصرف کند. هم‌زمان، مسلمانان در اسپانیا تحرکاتی داشتند و پادشاهی‌های «آندورا» و «آستوریا» توان مقابله با آن‌ها را نداشتند.
شارلمانی با پاپ اعظم ارتباط برقرار کرد و به درخواست او، اقداماتی علیه لمباردها و ایبری‌ها (ساکنان شبه‌جزیره ایبری) آغاز کرد.

فتح لمباردی؛ اتحاد شمشیر و صلیب

پادشاهی قدرتمند و ثروتمند «لمباردی» در شمال ایتالیا شروع به پیشروی به سمت روم کرد و تلاش‌هایی برای کاهش نفوذ پاپ در منطقه انجام داد.
در واکنش به این تهدید، «پاپ آدریان اول» از شارلمانی، پادشاه فرانکیا، درخواست کمک کرد؛ چرا که فرانک‌ها در زمان پپن کهتر متحد قابل اعتمادی برای کلیسا بودند.

در سال ۷۷۳ میلادی، او با ارتش فرانک‌ها به ایتالیا لشکر کشید. او شهر «پاویا»، پایتخت لمباردی، را پس از یک سال محاصره در سال ۷۷۴ فتح کرد.
پادشاه لمباردی، «دسیدریوس»، برکنار شد و شارلمانی با حمایت پاپ، خود را پادشاه جدید لمباردی نامید و تاج‌گذاری کرد.
این اقدام با مشروعیت‌بخشی پاپ انجام شد و با اعتراضات بسیار کمی روبه‌رو شد.

او حکومت لمباردی را به پسرش «پپین دوم» سپرد. پپین در سال ۷۸۱ توسط پاپ تاج‌گذاری شد و به عنوان حاکم رسمی این منطقه شناخته شد.
همچنین زمین‌هایی در مرکز ایتالیا به عنوان هدیه به ایالات پاپی افزوده شد

تصویر : زرد سرزمین های تحت نفوذ لمبارد ها – بنفش سرزمین های تحت نفوذ بیزانس

فتح اسپانیا؛ نبردی برای نفوذ و ایمان

در سال ۷۷۸ میلادی، برخی امیران مسلمان مخالف «امارت قرطبه» از شارلمانی درخواست کمک کردند. او نیز با هدف گسترش نفوذ فرانک‌ها، حمایت از مسیحیان منطقه ایبریا، و جلوگیری از گسترش مسلمانان اندلس، تصمیم به لشکرکشی گرفت.

او از طریق کوه‌های «پیرنه» وارد شمال اسپانیا شد و موفق به فتح مناطقی شد.
مهم‌ترین دستاورد او، تصرف منطقه «کاتالونیا» و اطراف «بارسلون» بود که تا سال ۸۰۱ میلادی تحت کنترل فرانک‌ها درآمد.

در مسیر بازگشت، ارتش شارلمانی در گذرگاه «رونسووال» مورد حمله مسلمانان قرار گرفت و شکست سختی خورد.
این نبرد الهام‌بخش حماسه معروف «ترانه رولان» شد؛ اثری ادبی که بعدها به یکی از نمادهای شجاعت و تراژدی در فرهنگ اروپایی تبدیل شد.

نقشه حملات مسلمانان اندلس به اسپانیا و نقاط تحت کنترلشان – بنفش اندلس – قرمز پادشاهی استریا لئون – سبز سرزمین های ناوارا – نارنجی سرزمین های کاتالون ( بخش های سبز و نارنجی توسط او فتح شد)

فتح اسپانیا؛ نبردی برای نفوذ و ایمان

در سال ۷۷۸ میلادی، برخی امیران مسلمان مخالف «امارت قرطبه» از او درخواست کمک کردند. شارلمانی نیز با هدف گسترش نفوذ فرانک‌ها، حمایت از مسیحیان منطقه ایبریا، و جلوگیری از گسترش مسلمانان اندلس، تصمیم به لشکرکشی گرفت.
شارلمانی از طریق کوه‌های «پیرنه» وارد شمال اسپانیا شد و موفق به فتح مناطقی شد.
مهم‌ترین دستاورد او، تصرف منطقه «کاتالونیا» و اطراف «بارسلون» بود که تا سال ۸۰۱ میلادی تحت کنترل فرانک‌ها درآمد.

در مسیر بازگشت، ارتش او در گذرگاه «رونسووال» مورد حمله مسلمانان قرار گرفت و شکست سختی خورد.
این نبرد الهام‌بخش حماسه معروف «ترانه رولان» شد؛ اثری ادبی که بعدها به یکی از نمادهای شجاعت و تراژدی در فرهنگ اروپایی تبدیل شد.

نقشه حملات مسلمانان اندلس به اسپانیا و نقاط تحت کنترلشان – بنفش اندلس – قرمز پادشاهی استریا لئون – سبز سرزمین های ناوارا – نارنجی سرزمین های کاتالون ( بخش های سبز و نارنجی توسط او فتح شد)

ارتباط شارلمانی با کلیسا و مذهب

پیش‌تر گفتیم که پدر شارلمانی، «پپن کهتر»، رابطه‌ای نزدیک با کلیسا داشت و حمایت‌های زیادی از پاپ می‌کرد.
شارلمانی نیز این مسیر را ادامه داد و با حمایت پاپ در جنگ‌های مهمی چون نبرد با لمباردها و مسلمانان اندلس، پیوند خود را با کلیسا مستحکم‌تر کرد.

در سال ۷۹۹ میلادی، «پاپ لئو سوم» پس از حمله مخالفانش، از شارلمانی درخواست کمک کرد.
شارلمانی با ارتش فرانک‌ها به رم لشکر کشید، پاپ را نجات داد و قدرت او را تثبیت کرد؛ اقدامی که جایگاه شارلمانی را نزد کلیسا بیش از پیش بالا برد.

حمایت مالی و مذهبی

شارلمانی کمک‌های مالی گسترده‌ای به کلیسا کرد و زمین‌های زیادی را به ایالات پاپی اهدا نمود. در قلمرو خود نیز اصلاحات مذهبی را اجرا کرد و از آموزش‌های وابسته به کلیسا حمایت نمود.
او نقش مهمی در ترویج مسیحیت و تقویت ساختار مذهبی در سراسر پادشاهی فرانک‌ها ایفا کرد.

تصویر : پاپ لئو سوم

پایه‌گذاری امپراتوری روم مقدس

در ۲۵ دسامبر سال ۸۰۰ میلادی، یک سال پس از سرکوب شورش علیه «پاپ لئو سوم»، شارلمانی توسط همان پاپ در رم تاج‌گذاری شد و عنوان «امپراتور روم» را دریافت کرد.
این تاج‌گذاری نماد احیای امپراتوری روم غربی بود؛ با تأکید بر اتحاد سلطنت و کلیسا، و مشروعیت‌بخشی به فرمانروایی شارلمانی بر تمام سرزمین‌های روم غربی.

تفاوت امپراتوری مقدس رومی کلاسیک با امپراتوری روم مقدس قرن دهم

البته ساختار رسمی و شناخته‌شده‌ای که ما امروز به عنوان «امپراتوری مقدس روم» می‌شناسیم، بعدها در سال ۹۶۲ میلادی توسط «اتو یکم»، پادشاه آلمانی، شکل گرفت.
اتو نیز توسط پاپ تاج‌گذاری شد و ساختار سیاسی و مذهبی مشخصی برای این امپراتوری بنا نهاد.
در آینده، در پستی جداگانه به این امپراتوری و نقش اتو یکم خواهیم پرداخت.

پس از تاج‌گذاری شارلمانی، امپراتوری او به عنوان «محافظ ایمان مسیحی» و «جانشین امپراتوران روم باستان» شناخته شد.
در ادامه، جنگ‌های صلیبی بزرگی علیه ملت‌های اسلاوِ پگان و مسلمانان شکل گرفت که با حمایت قدرت عظیم امپراتوری روم مقدس همراه بود.

اصلاحات داخلی در دوران شارلمانی

شارلمانی تنها یک فرمانده نظامی نبود؛ او مدیری برجسته بود که اصلاحات گسترده‌ای در نظم، فرهنگ و اقتصاد امپراتوری فرانک‌ها انجام داد.
این اصلاحات پایه‌های حکومتی و اقتصادی اروپا را برای قرن‌ها شکل دادند.
شارلمانی قلمرو خود را به «کُنت‌نشین‌ها» تقسیم کرد تا اداره مناطق مختلف آسان‌تر شود.
در این ساختار، تا حدی از مدل حکومتی ایران ساسانی الهام گرفته شده بود

این تقسیمات باعث ایجاد ساختار حکومتی پایدارتر و کنترل بهتر بر زمین‌های امپراتوری شد.
برای نظارت بر کنت‌نشین‌ها، شارلمانی نمایندگانی با عنوان «Missi Dominici» منصوب کرد.
این افراد وظیفه داشتند از طرف پادشاه بر امور محلی نظارت کنند و گزارش دهند.

شارلمانی همچنین قوانین واحدی برای امپراتوری تعیین کرد؛ چیزی شبیه به یک قانون اساسی اولیه.
شارلمانی سیستم پولی مبتنی بر طلا را با استاندارد نقره جایگزین کرد تا از کمبود طلا جلوگیری کند.
این اقدام موفقیت‌آمیز بود و تجارت بر اساس واحد «یک پوند نقره» بسیار راحت‌تر و پایدارتر شد.

رنسانس کارولنژی؛ شکوفایی فرهنگ و هنر

شارلمانی پس از تثبیت قدرت سیاسی و نظامی، اصلاحات گسترده‌ای در زمینه آموزش، فرهنگ و مذهب آغاز کرد که به «رنسانس کارولنژی» معروف شد.
شارلمانی دستور تأسیس مدارسی وابسته به کلیساها و دربار سلطنتی را صادر کرد. هدف این مدارس، آموزش روحانیون و اشراف بود تا سطح سواد و دانش در امپراتوری افزایش یابد.

بودجه‌ای برای نسخه‌برداری متون کلاسیک و مذهبی تخصیص داده شد. گفته می‌شود بیش از ۵۰۰ کتاب در کتابخانه سلطنتی نسخه‌برداری شد.
بسیاری از متون کلاسیکی که امروز در اختیار داریم، از طریق همین نسخه‌ها حفظ شده‌اند.
شارلمانی دستور انتشار «قانون بندیکت» را صادر کرد تا رفتار راهبان در سراسر امپراتوری یکسان‌سازی شود.

شارلمانی دربار خود در شهر «آخن» را به مرکز علمی و فرهنگی اروپا تبدیل کرد.
دانشمندان، کاتبان و روحانیون برجسته‌ای در این شهر گرد آمدند و از هنر و معماری نیز حمایت گسترده‌ای صورت گرفت.

در زمان شارلمانی، استانداردهای جدیدی برای نوشتار لاتین ایجاد شد؛ از جمله بزرگ بودن حرف اول هر جمله. اورا پدر ساختار بندی زبان های لاتین میدانند

جنگ‌های ساکسونی

قبایل «ساکسون» و «اسلاوهای شرق» تا سال ۷۷۲ میلادی مقاومت شدیدی در برابر پذیرش مسیحیت نشان می‌دادند.
شارلمانی با حمایت کلیسا، دستور آغاز جنگی ۳۳ ساله علیه این قبایل را صادر کرد؛ جنگی که تا سال ۸۰۴ میلادی ادامه یافت.

قبایل ساکسون (ساکنان شمال و مرکز آلمان امروزی) و سپس اسلاوهای شرق، بارها علیه امپراتوری فرانک متحد شدند.
شارلمانی در مجموع ۱۸ بار با ساکسون‌ها جنگید تا بتواند نفوذ مسیحیت را در این مناطق گسترش دهد. در نهایت، با زور شمشیر، مسیحیت به مناطق مرکزی و شمالی آلمان امروزی و بخش‌هایی از مناطق اسلاونشین دریای بالتیک منتقل شد.

در سال ۷۸۲ میلادی، شارلمانی دستور اعدام ۴۵۰۰ زندانی ساکسون را صادر کرد.
این افراد به دلیل مقاومت در برابر مسیحی شدن و شورش علیه امپراتوری، در واقعه‌ای که به «قتل‌عام وردر» معروف شد، اعدام جمعی شدند.

رهبر ساکسون‌ها، «ویدوکند»، بارها با شارلمانی جنگید اما در نهایت تسلیم شد و غسل تعمید داده شد. با پایان این جنگ‌ها، قبایل ساکسون به اجبار مسیحی شدند و سرزمین‌شان به امپراتوری کارولنژی ضمیمه شد.

نقشه فتوحات شارلمانی

مرگ شارلمانی؛ اروپا پدرش را از دست داد

شارلمانی، یکی از برجسته‌ترین فرمانروایان تاریخ اروپا، در روز ۲۸ ژانویه سال ۸۱۴ میلادی در شهر «آخن» درگذشت. او حدود ۷۰ سال عمر کرد و ۴۷ سال سلطنت نمود.
پیش از مرگ، شارلمانی حکومت خود را میان سه پسرش تقسیم کرد.

اما پس از درگذشت او، دو تن از پسرانش نیز درگذشتند و تنها «لوئی پارسا» (Louis the Pious) وارث اصلی تاج و تخت شد.
شارلمانی در کلیسای شهر آخن دفن شد.

شارلمانی توانست بخش بزرگی از اروپای غربی و مرکزی را متحد کند؛ اتحادی که پایه‌گذار «امپراتوری مقدس روم» شد که تا قرن 19 وجود داشت. ساختار سیاسی و اجتماعی‌ای که او بنا نهاد، زمینه‌ساز شکل‌گیری «فئودالیسم» در اروپا شد؛ سیستمی که قدرت‌های محلی را به اشراف واگذار می‌کرد.

شارلمانی با «هارون‌الرشید»، خلیفه عباسی، روابط دیپلماتیک برقرار کرد تا از ورود اسلام به اروپا جلوگیری کند و در عوض، اتحاد علیه مسیحیان ارتودوکس (امپراتوری بیزانس) شکل دهد. از جمله هدیه‌ای معروف: یک فیل به نام «عبوالعباس» که توسط هارون‌الرشید برای شارلمانی فرستاده شد.