محاصره تسینگدائو در پاییز سال 1914، بزرگترین و قابل توجه ترین درگیری جنگ جهانی اول در شرق آسیا بود که بین ائتلاف نیروهای ژاپنی-بریتانیایی و آلمانی ها در منطقه شاندونگ، واقع در خلیج جیائوژو بود که از 23 اوت تا 7 نوامبر 1914 به طول انجامید.
محاصره تسینگدائو – مقدمه:
ریشه تخاصم های محاصره تسینگدائو به بعد از تقسیم قاره آفریقا و ورود اروپاییها به چین برمیگردد. در آن زمان که اروپاییان قاره آفریقا را بین خود تقسیم کرده بودند، به دنبال پیشی گرفتن از رقبای خود از طریق استعمار اراضی جدید بودند و به همین خاطر چشمان همگی به شرق قاره آسیا افتاد، جاییکه دولت چین بعنوان بزرتگترین و غنی ترین سرزمین منطقه، در ضعیف ترین حالت خویش قرار داشت و بهترین مکان برای به یغما بردن منابع به شمار میآمد. برای همین هم هرکدام از قدرت های اروپایی، از بریتانیا و فرانسه گرفته تا ایتالیا، آمریکا و اتریش-مجارستان به هر بهانه ممکن، تلاش میکردند تا جای پای خود را در تجارت و سیاست چین محکم کنند.
در سالهای پایانی قرن 19، یک زمینشناس آلمانی به نام فردیناند فرایهر فور ریختهوفن به بالادستی های خود میگوید که منطقه شاندونگ واقع در خلیج جیائوژو پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یکی از مستعمره های پرسود آلمان دارد. بنابراین، کمپانی های آلمانی کمکم شروع میکنند به توسعه بندر تسینگدائو. در ماه می 1897، شانس به آلمان برای استعمار هرچه بیشتر چین رو میآورد.
دو مبلغ مسیحی آلمانی توسط مردم بومی کشته میشوند و به همین بهانه دولت آلمان، شهر ساحلی تسینگدائو را بهمراه مناطق و روستاهای اطرافش، به انظمام راهآهن و معادن ذغال سنگش را بالاجبار برای 99 سال بعنوان از جمهوری چین اجاره میکند. پس از ورود نیرو های آلمانی به منطقه، آنها شروع به برپایی استحکامات نظامی و مدرنیزاسیون شهر میکنند تا بتوانند از آنجا بعنوان بازوی نظارتی آلمان در منطقه برای کنترل قدرت روز افزون بریتانیا، و رو به افول روسیه استفاده کند.
در طرف دیگر ماجرا، امپراتوری نوپای ژاپن که پس از اصلاحات میجی و جنگ روسیه و ژاپن درحال گسترش ارتش و نیروی دریاییاش بود، در سال 1902 با بریتانیا پیمان اتحاد نیچی هِیدومِی(日英同盟) را امضا میکند که طبق آن، بریتانا برای توسعه نیروی نظامی ژاپن تلاش میکند و در عوض هم ژاپن متعهد به حفظ منابع بریتانیا در منطقه میشود. ژاپن در نتیجه این پیمان موفق شد تا هژمونی خود بر کره، تایوان و منچوری را تکمیل کند.
محاصره تسینگدائو – آغاز منازعات سیاسی برسر شاندونگ:
همه چیز به آرامی در جریان بود تا اینکه در اوایل ماه اوت سال 1914، جنگ جهانی اول در اروپا آغاز میشود و کمکم در سراسر جهان گسترش مییابد. در روز 4 اوت وزیر امور خارجه ژاپن، کاتو تاکاآکی پیامی به سفیر بریتانیا در توکیو میرساند مبنی بر اینکه تهدید هنگکنگ و مستعمره وِیهایوِی در نزدیکی تسینگدائو توسط نیروهای آلمانی، ژاپن حاضر است به آلمان اعلان جنگ دهد و کمی بعد، سر اداورد گری وزیر امور خارجه بریتانیا طی درخواستنامهای رسمی از ژاپن خواست تا مانع عبور ناو های آلمانی از اقیانوس آرام شود، تا نتوانند مزاحمتی برای کشتی های تجاری انگلیسی که در سواحل چین پهلو گرفته بودند ایجاد کنند و ژاپن هم با کمال میل پذیرفت.
در جلسهای که دولت ژاپن در 8 اوت برای تصمیم درمورد جنگ برگزار کرده بود، یک چیز به وضوح قابل درک بود: هدف ژاپن از جنگ، نه کمک به متحد همیشگیاش، بلکه رهایی از مشکلات داخلی اعم از گسترش جنبش های آزادیخواهانه و دموکراتیک، و دنبال کردن اهداف امپریالیستی خویش بود تا گام نهایی برای تسلط بر چین را بردارد.
محاصره تسینگدائو در جنگ جهانی اول
پیش ازآن هم، دولت جمهوری چین مستقر در پکن و تحت کنترل ژنرال یوآن شیکای، درنظر داشت تا با استفاده از درگیری بین قدرت های خارجی، مناطق اشغالی چین(جیائوژو) را پس بگیرد. اما این کار ممکن بود منجر به افزایش قدرت و نفوذ ژاپن در چین بعنوان پیامد جنگ شود. نهایتا دولت چین در 6 اوت اعلام بیطرفی کرد و دولت بریتانیا هم متعاقبا درمورد گسترش حیطه نفوذ ژاپن ابراز نگرانی کرد و در روز 9 اوت، ادوارد گری، از ژاپن درخواست کرد تا از درگیر شدن با آلمان خودداری کند.
هدف از این درخواست گری نه خویشتنداری، بلکه مهار کردن قدرتی بود که در پسآی ارتش ژاپن قرار داشت. با این حال، دولت ژاپن از پذیرش این درخواست امتناع کرد و در 15 آگوست، طی یک اولتیماتوم یک هفتهای از آلمان خواست تا منطقه شاندونگ را بدون قید و شرط تسلیم ژاپن، و سپس ترک کند. در روز 23 اوت با انقضای مدت زمان اولتیماتوم ژاپنیها، دولت ژاپن به نیروهای آلمانی مستقر در شبه جزیره شاندونگ اعلان جنگ کرد.
در برلین اما اوضاع فرق میکرد. قیصر ویلهلم دوم با اینکه درحال جنگ در چندین جبهه بود به آلفرد فون مایر-والدک، فرمانئار تسینگدائو دستور داد که با تمام قوا منطقه نباید دست ژاپنی ها بیوفتد، او حتی به آدمیرال گراف فون اشپی، فرمانده اسکادران آسیای شرقی دستور داد که با حمله به ناوگان بریتانیا در اقیانوس آرام مانع رسیدن ناوگان بریتانیا به دریای زرد شود. قیصر درمورد اهمیت تسینگدائو به وزیر دریاداریاش آدمیرال فون تیرپیتز میگفت: “من حاضرم برلین را دودستی به روسها بدهم ولی تسینگدائو را به ژاپنی ها نه!”
اهمیت محاصره تسینگدائو برای آلمان بسیار فراتر از یک بندر یا مستعمره ساده بود. این شهر مقر اصلی اسکادران آسیای شرقی نیروی دریایی آلمان، پایگاه عملیات دریایی این کشور در اقیانوس آرام و مهمترین نماد سیاست «جایگاه در آفتاب» ویلهلم دوم در شرق آسیا به شمار میرفت. آلمانیها طی هفده سال حضور خود در منطقه، تسینگدائو را به یکی از مدرنترین شهرهای چین تبدیل کرده بودند؛ خیابانهای سنگفرششده، سیستم فاضلاب مدرن، نیروگاه برق، کارخانه آبجوسازی و زیرساختهای بندری پیشرفته همگی نشان میدادند که برلین قصد حضور بلندمدت در منطقه را داشته است. به همین دلیل نیز از دست دادن این بندر برای دولت آلمان، تنها یک شکست نظامی نبود بلکه ضربهای حیثیتی به شمار میرفت.
محاصره تسینگدائو – آغاز عملیات و محاصره:
با شروع جنگ، چین که در کنترل منازعات ناتوان بود، سعی کرد با محدود کردن جنگ به یک منطقه نظامی از گسترش میدان نبرد جلوگیری کند؛ کاری که ژاپن با نهایت بی اعتنایی آن را نادیده گرفت. با اعلان جنگ ژاپن، آدمیرال فون اشپی دستور قیصر مبنی بر دفاع از بندر را نادیده گرفت و تلاش کرد تا از طریق گذر از اقیانوس آرام خودش را به آلمان برساند و ژنرال مایر-والدک را تنها گذاشت. او ناوگان پراکندهاش را در جزیره گوآم بازیابی کرد و از طریق اقیانوس هند به سمت آبهای شیلی حرکت کرد تا با ناوگان بریتانیا درگیر شود.
او ابتدا ناوگان بریتانیا را در نبرد کورونل شکست داد، اما بعدا توسط نیروهای کمکی بریتانیا در نبرد نیوفانلند درهم کوبیده شد و آدمیرال فون اشپی بهمراه ملوانانش به قعر دریا رفت. فرماندار مایر-والدک هم با کمک از ملوانان اتریشی-مجارستانی ناو کایزرین الیزابت شروع کردند به برپایی استحکامات بندر که از دوره اولین شورش بوکسورها در چین باقی مانده بود.
با خروج فون اشپی از منطقه، مدافعان محاصره تسینگدائو عملاً از هرگونه پشتیبانی خارجی محروم شدند. نیروهای مدافع شهر در مجموع حدود چهار هزار نفر بودند که از تفنگداران دریایی آلمان، نیروهای استعماری، کارکنان مسلحشده اداری و نزدیک به پانصد ملوان اتریشی-مجارستانی ناو کایزرین الیزابت تشکیل میشدند. فرماندار مایر-والدک به خوبی میدانست که هیچ امیدی به دریافت نیروی کمکی از اروپا وجود ندارد، از این رو تصمیم گرفت با تبدیل شهر به یک دژ مستحکم، تا آخرین لحظه مقاومت کند. تمامی انبارهای آذوقه و مهمات سازماندهی شدند و حتی بسیاری از غیرنظامیان آلمانی نیز در آمادهسازی خطوط دفاعی مشارکت کردند.
در شب ۶-۷ نوامبر، موجهای پیادهنظام ژاپنی با سرنیزه به خط سوم دفاعی آلمان که مهماتش تمام شده و روحیه خود را از دست داده بود، حمله کردند. مدافعان غافلگیر و اسیر شدند. صبح ۷ نوامبر، آلمانیها و اتریش-مجارستانیها درخواست تسلیم رسمی کردند. شرایط تسلیم در ۱۶ نوامبر ۱۹۱۴ امضا شد و ژاپنیها (و سپس بریتانیاییها) مستعمره را تصرف کردند.
محاصره تسینگدائو در جنگ جهانی اول
محاصره تسینگدائو – پیامدها:
پیروزی ژاپن در محاصره تسینگدائو بازتاب گستردهای در جهان داشت. بسیاری از ناظران غربی با شگفتی مشاهده میکردند که یک قدرت آسیایی توانسته است در مدت کوتاهی یکی از مستحکمترین مستعمرات یک کشور اروپایی را تصرف کند. در ژاپن، مطبوعات این پیروزی را نشانه ورود قطعی کشور به جمع قدرتهای بزرگ جهان دانستند، اما در پایتختهای اروپایی و همچنین ایالات متحده، نگرانیهایی جدی درباره رشد نفوذ و جاهطلبیهای امپراتوری ژاپن در شرق آسیا شکل گرفت.
اگرچه از نظر ابعاد نظامی، محاصره تسینگدائو هرگز با نبردهای عظیم جبهه غربی قابل مقایسه نبود، اما پیامدهای سیاسی محاصره تسینگدائو بسیار فراتر از میدان نبرد بود. این نبرد آغازگر مرحله جدیدی از رقابت میان چین، ژاپن و قدرتهای غربی بر سر آینده شرق آسیا شد و تأثیرات آن تا دههها بعد در سیاست منطقه باقی ماند.
در دوره اشغال و محاصره تسینگدائو توسط نیروهای ژاپنی، شهر مانند دوره حضور آلمانی ها درحال رونق گرفتن و پیشرفت بود. در سال 1919 و در جریان معاهده ورسای، به نظر رییس جمهور فرانسه ژرژ کلمانسو و نخست وزیر بریتانیا دیوید لویید جرج، خواهان استرداد شاندونگ به چین بودند تا هم مانع گسترش نفوذ ژاپن در منطقه شوند و هم هدیهای به دولت چین داده باشند که در دوران جنگ برای سرپا نگه داشتن معادن فرانسه به آنجا نیروی انسانی میفرستاد. اما این کار با اصرار وودرو ویلسون، رییس جمهور ایالات متحده به نتیجه نرسید و متصرفات شاندونگ تحت سلطه ژاپن قرار گرفتند.
با فرارسیدن 4 می 1919 جنبش های مردمی در خاک چین مقامات را تحت فشار گذاشت تا برای بازپسگیری شاندونگ اقدام کنند. که نتیجتا در کنفرانس واشنگتن در سال 1922، منطقه شاندونگ به خاک چین ملحق شد.
این حرکت خشم دولتمردان و اذهان عمومی در ژاپن را برانگیخت. در آغاز دهه 1930 که بحران کمبود منابع و رشد انفجاری جمعیت اوضاع را بر ژاپن سخت کرده بود، بار دیگر ژاپن دست به کشورگشایی و پشت پا زدن به متحدان سابقش زد تا بار دیگر جهان را در آشوب فرو ببرد.
پی نوشت: کشتی جنگی اتریشی کایزرین الیزابت در ابتدا بیطرف بود اما بعد کنار آلمانی ها جنگید و پس از اتمام مهمات توسط خدمه غرق شد تا به دست ژاپنیها نیوفتد.
محاصره تسینگدائو – نکاتی جالب درمورد نبرد و محاصره تسینگدائو:
این حمله نخستین حمله هوایی تاریخ بود که در آن هواپیما ها از روی عرشه ناو هواپیمابر بلند میشدند.
منطقه جیائوژو اولین منطقه چین بود که در آن خط راهآهن احداث شد.
در شهر تسینگدائو، اولین کارخانه آبجوسازی صنعتی در چین تاسیس شد که تاکنون یکی از بهترین برند های آبجو جهان شناخته میشود.
محاصره تسینگدائو – میزان قوا:
ژاپن:
۲۳۰۰۰ سرباز از لشکر ۱۸ پیادهنظام
۱۴۲ قبضه توپ جنگی
۷ شناور جنگی
۴ فروند هواگرد دریایی
بریتانیا:
۱۵۰۰ نفر
۲ شناور جنگی
آلمان:
حدود ۳۶۲۵ نفر
۴ توپ ساحلی
۷ شناور جنگی
۱ فروند هواگرد شناسایی
محاصره تسینگدائو – تلفات:
ژاپن:
۷۳۳ کشته
۱۲۸۲ مجروح
۲ فروند شناور جنگی غرق شده
بریتانیا:
۱۲ کشته
۵۳ زخمی
۲ فروند شناور جنگی آسیب دیده
آلمان:
۱۹۹ کشته
۵۰۴ زخمی
۶ فروند شناور جنگی غرق شده
محاصره تسینگدائو – منابع:
Naval Encyclopedia: https://naval-encyclopedia.com/battles/ww1/Tsingtao.php
The Siege of Qingdao, Shinji Asada.
Making Sense of the War (Japan), Isao ChibaSummary.
Qingdao as a colony: From Apartheid to Civilizational Exchange, George Steinmetz.
The naval observatory in Tsingtai (Qingdao), 1897-1914, Gerhard Kortum.
Gouvernment Jiaozhou: Forschungsstand und Archivbestände zum deutschen Pachtgebiet Qingdao (Tsingtau) 1897 – 1914, Brend Martin.
East Asia and the First World War, Frank Jacob
Qingdao, Siege of/German-Japanese War, Sven SaalerSummary
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟