سرود نازیستی آلمانی اریکا – 1938 Erika

محصول: آلمان
تاریخ ساخت: 1938
نام: اریکا – Erika

« اریکا »: از رژه‌های نظامی تا نمادی بحث‌برانگیز

تاریخ موسیقی جهان پر است از ترانه‌هایی که در بستر جنگ متولد شده‌اند مانند اریکا ؛ نغمه‌هایی که زمانی برای تقویت روحیه‌ی سربازان ساخته شدند و بعدها بسته به سرنوشت جنگ، به نمادی از غرور ملی یا یادآور دوره‌ای تاریک تبدیل گشتند. یکی از مشهورترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین این ترانه‌ها، قطعه‌ای است با نامی زنانه: «اریکا». این مارش نظامی آلمانی که هنوز هم پس از نزدیک به یک قرن از خلقش، در گوش‌ها طنین‌انداز می‌شود، داستانی جذاب و پرابهام دارد.

«اریکا» در سال ۱۹۳۸ میلادی توسط آهنگساز آلمانی، هرمس نیل (Herms Niel) ساخته شد. نیل که خود از موسیقی‌دانان فعال در دوره‌ی رایش سوم بود، این ترانه را برای نیروهای نظامی آلمان نوشت. نام «اریکا» نه فقط یک اسم دخترانه‌ی رایج در آلمان، بلکه یک جناس هوشمندانه است؛ زیرا این واژه در زبان آلمانی به معنای گیاهی زینتی و همیشه‌سبز به نام «خلنگ» یا «هدر» (Heide) نیز هست. این گیاه به وفور در دشت‌های شمال آلمان می‌روید. بنابراین، نیل با انتخاب این نام، هم به معشوقه‌ای خیالی اشاره دارد و هم به گل‌های بنفش‌رنگی که در وطن سربازان می‌رویید و نمادی از سرزمین مادری بود. این دوگانگی معنایی، رمز ماندگاری این واژه در تاریخ موسیقی آلمان است.

سرود دارای ضرباهنگی تند، شاد و راهپیمایانه است. ساختار ساده و قابل حفظ کردن آن، با یک کوبش طبل آغاز می‌شود و به سرعت به ملودی اصلی می‌پیوندد. این ویژگی‌ها باعث شد که این موسیقی به سرعت در میان سربازان ورماخت محبوب شود. سادگی ملودی و تکرار نام اصلی موزیک در انتهای هر بند، آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای همخوانی دسته‌جمعی در صفوف نظامی تبدیل کرد. برای سربازی که راهی جبهه می‌شد، خواندن نام آن یادآور خانه، معشوق و سرزمینی بود که باید از آن دفاع می‌کرد؛ حتی اگر این سرزمین در آستانه‌ی جنگی خانمان‌سوز قرار داشت.

اما محتوای شعر ترانه چیست؟ متن روایتی ساده و عاشقانه دارد که با تصاویری از طبیعت آمیخته شده است. در ادامه، ترجمه‌ی فارسی بند اول و معروف‌ترین بخش این ترانه آورده شده است:

متن سرود اریکا:

متن آلمانی:

ترجمه فارسی:

در بندهای بعدی، راوی به دختری به نام «اریکا» اشاره می‌کند که در خانه منتظر سرباز است. او «وفادارترین دختر» و «زیور و غرور سرزمین مادری» خطاب می‌شود. این پیوند میان گل اریکا در دشت و دختر اریکا در وطن، تصویری شاعرانه از عشق و دلتنگی را شکل می‌دهد که برای هر سرباز دور از وطنی قابل لمس بود. این ظرافت ادبی در کنار موسیقی ساده، دلیل اصلی نفوذ نام این موسیقی در دل‌ها بود.

با پایان جنگ جهانی دوم و شکست آلمان نازی، این ترانه نیز مانند بسیاری از نمادهای آن دوره، با چالش هویتی مواجه شد. به دلیل استفاده‌ی گسترده از این ترانه در مراسم حزب نازی و ارتش آلمان، این سرود پس از جنگ در زمره‌ی نمادهای دوران تاریک تاریخ آلمان طبقه‌بندی شد. در آلمان امروز، اجرای عمومی این ترانه به شدت محدود و حساسیت‌برانگیز است و معمولاً در جمع‌های راست‌گرایان افراطی شنیده می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که چگونه یک ملودی ساده با نامی معصومانه چون «اریکا» می‌تواند بار سنگین تاریخ را بر دوش بکشد.

با وجود این، این موسیقی هرگز به طور کامل از حافظه‌ی تاریخی پاک نشد. در سال‌های اخیر، این ترانه به شکلی عجیب در فضای مجازی و حتی برخی فیلم‌ها و سریال‌ها بازتولید شده است. گاهی به عنوان طنز، گاهی برای بازآفرینی فضای تاریخی جنگ، و گاه توسط گروه‌های راست‌گرا، نام «اریکا» دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است. ویدیوهای زیادی در شبکه‌های اجتماعی ساخته می‌شود که در آن‌ها افراد با ریتم تند این ترانه لب می‌زنند و نام «اریکا» را تکرار می‌کنند؛ غافل از اینکه این تکرار ساده، چه تاریخ پیچیده‌ای را در خود پنهان کرده است.

در پایان، می‌توان گفت که «اریکا» صرفاً یک ترانه نیست. «اریکا» یک پدیده‌ی فرهنگی و تاریخی است. از یک سو، نمونه‌ای درخشان از هنر ترانه‌سرایی با بهره‌گیری از جناس ادبی (نام دختر و نام گل) و موسیقی ساده اما اثرگذار است. از سوی دیگر، یادآور این واقعیت تلخ است که هنر چگونه می‌تواند در خدمت ایدئولوژی‌های تمامیت‌خواه قرار گیرد. واژه‌ی «اریکا» امروز برای نسل‌های مختلف معانی متفاوتی دارد: برای برخی نوستالژی، برای برخی دیگر یک هشدار تاریخی، و برای عده‌ای صرفاً یک ملودی جذاب. اما آنچه مسلم است، این که نام «اریکا» برای همیشه با یکی از تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ اروپا گره خورده است و شنیدن آن، شنونده‌ی آگاه را به تأمل در نسبت هنر، سیاست و جنگ وا می‌دارد.

دیگر سرودها