توجه : در مورد نبرد ماراتون اکثریت محتوا ها بر پایه نوشته های هرودوت یونانی نوشته شده که شاید درست باشد مقدار زیادی از آن ولی در بخش های زیادی از آن نیز ممکن هست اغراق شده باشه.
از این رو منبع اصلی این پست کتاب پتر کرنتز هست (نبرد ماراتون ، مجموعه مقاله و کتاب از پتر کرنتز از دانشگاه یاله(Yale)) که همان نوشته های هرودوت رو بازخوانی میکنه و بخش هایی که با شواهد باستان شناسی و نظامی درست بنظر میرسند را جایگزاری میکند . برای مباحث تحلیلی تر و نتایج بهتر دو منبع دیگر که هر کدام در بعضی روایت ها متفاوت بودند نیز استفاده شده.
اولین یورش ایران به یونان
پس از ساخت امپراتوری هخامنشی توسط کوروش کبیر و فتوحات اولیه در آسیای صغیر، امپراتوری قصد حمله به مصر و ادامه فتوحات در آسیای صغیر و گسترش به سمت غرب را داشت که با مرگ کوروش نیمه کاره ماند.
در آغاز قرن پنجم پیش از میلاد، شاهنشاه هخامنشی داریوش اول پس از تثبیت قدرت در آسیای صغیر، تصمیم گرفت نفوذ خود را به سرزمینهای یونانی گسترش دهد. این نخستین تلاش ایران برای ورود مستقیم به خاک یونان بود؛ اقدامی که هم جنبهٔ سیاسی داشت و هم جنبهٔ نمادین برای نمایش قدرت امپراتوری.
بعد از موفقیت های کسب شده بسیاری از شهر های یونان خصوصا در آسیای صغیر به کنترل یا حداقل نفوذ ایران در آمدند و منطقه یونانی در آسیای صغیر به یکی از ساتراپی های ایران به مرکزیت شهر ساردیس تبدیل شدند.
شورش ایونی و حمایت آتنیها
در سال 499 ق.م، شهرهای یونانی آسیای صغیر (ایونیه) علیه سلطهٔ ایران شورش کردند.
آتن و اریتره برای حمایت از همتباران یونانی خود، نیروهایی به ایونیه فرستادند و حتی در حمله به شهر ساردیس (مرکز ساتراپی ایرانی) شرکت کردند. هرچند شورش ایونی در نهایت با شکست در نبرد لاده (494 ق.م) سرکوب شد، اما نقش آتن و اریتره در این شورش خشم داریوش را برانگیخت.
دیدگاه یونانیان به ایران پیش از ماراتون
یونانیان ایران را قدرتی عظیم و تقریباً شکستناپذیر میدانستند؛ امپراتوریای که از هند تا مدیترانه گسترده بود.
بسیاری از دولتشهرهای یونانی برای حفظ امنیت خود، به ایران «خاک و آب» داده بودند و عملاً تسلیم شده بودند. با این حال، آتن و متحدانش استقلالطلب بودند و سلطهٔ خارجی را تهدیدی برای آزادی سیاسی خود میدیدند.
شرایط یونان پیش از ماراتون
یونان در این دوره مجموعهای از دولتشهرهای مستقل بود که اغلب با یکدیگر رقابت داشتند، در مقالۀ مکاتب فلسفۀ یونان و آتن، به دوره یونان باستان بیشتر پرداختیم.
آتن پس از اصلاحات کلایستنس به یک دموکراسی نوپا تبدیل شده بود و در حال تثبیت جایگاه خود بود. اسپارت، قدرت نظامی بزرگ یونان، به دلیل جشنهای مذهبی در نبرد ماراتون حضور نداشت. (هرچند که علاقه چندانی هم به نبرد علیه هخامنشیان نداشت) تنها پلاتهآ به یاری آتن شتافت.
انگیزههای ایران و انتقام داریوش
داریوش پس از سرکوب شورش ایونی، تصمیم گرفت آتن و اریتره را بهخاطر نقششان در شورش مجازات کند.
و سوگند یاد کرده بود که این دو شهر را نابود کند؛ بنا بر روایت هرودوت، داریوش حتی به خدمتکارش دستور داده بود هر روز هنگام غذا خوردن یادآوری کند: «ای آقا، آتنیها را به یاد داشته باش!».
در سال 490 ق.م، ناوگان ایران به فرماندهی داتیس و آرتافرنس به سمت یونان حرکت کرد، ابتدا اریتره را محاصره و ویران کرد، سپس در دشت ماراتون در آتیکا فرود آمد. این آغاز نبردی شد که سرنوشت یونان و ایران را تغییر داد.
نبرد ماراتون – شرح تاکتیکها و رویارویی در میدان نبرد
ارتش ایران به فرماندهی داتیس و آرتافرنس شامل حدود 20 تا 25 هزار سرباز بود؛ بیشتر آنان کمانداران، سوارهنظام سبک و پیادهنظام مجهز به زره سبک.
در مقابل، آتن با حدود 10 هزار سرباز سنگیناسلحه (هوپلیت) و متحد کوچک خود پلاتهآ با حدود هزار نفر وارد میدان شد. یونانیان فاقد سوارهنظام بودند، اما زره سنگین و سپرهای بزرگ آنان برتری دفاعی ایجاد میکرد.
ایران: داتیس (سردار مادی) و آرتافرنس (برادرزادهٔ داریوش) فرماندهی نیروهای ایرانی را برعهده داشتند.
یونان: فرماندهی کل با میلتیدس، سردار آتنی بود که تجربهٔ جنگ با ایرانیان در شورش ایونی داشت. او نقشهٔ اصلی نبرد را طراحی کر
میلتیدس با درک برتری کمانداران ایرانی، تصمیم گرفت آرایش سنتی یونانی را تغییر دهد:
- مرکز ارتش آتن را ضعیفتر و باریکتر کرد.
- دو جناح (بالها) را تقویت نمود تا بتوانند دشمن را دور بزنند.
هنگام آغاز نبرد، یونانیان برخلاف سنت، با یورش مستقیم و سریع به سمت ایرانیان دویدند تا فاصلهٔ مرگبار تیراندازان را سریع پشت سر بگذارند.
این حرکت غافلگیرکننده، ایرانیان را شوکه کرد؛ مرکز ضعیف یونانی عقب نشست، اما جناحهای قویتر توانستند نیروهای ایرانی را محاصره کنند.
محاصره و تلفات
در نتیجهٔ این تاکتیک، سربازان ایرانی در میان دو جناح یونانی گرفتار شدند.
نبرد به کشتاری بزرگ انجامید: بنا بر روایت هرودوت، حدود 6400 سرباز ایرانی کشته شدند، در حالیکه آتنیها تنها 192 نفر از دست دادند.
این اختلاف تلفات، نشاندهندهٔ موفقیت تاکتیک میلتیدس و برتری زره و انضباط هوپلیتهای یونانی در برابر نیروهای سبکاسلحهٔ ایران بود.
نبرد ماراتون – پیامدها و میراث تاریخی نبرد
پیروزی آتن در نبرد ماراتون، نخستین شکست بزرگ ایران در خاک یونان بود و تأثیر روانی عظیمی بر دولتشهرهای یونانی گذاشت.
این نبرد نشان داد که ارتشهای یونانی، با وجود کوچکی و پراکندگی، میتوانند در برابر قدرت عظیم هخامنشیان ایستادگی کنند.
روحیهٔ تازهای در میان یونانیان شکل گرفت؛ اعتمادبهنفس آنان افزایش یافت و این پیروزی به نماد مقاومت و آزادی بدل شد.شکست ایران در ماراتون، فتح یونان را برای مدتی به تأخیر انداخت.
داریوش نتوانست انتقام کامل بگیرد و برنامههایش برای تسخیر یونان نیمهتمام ماند.
پس از مرگ داریوش، این وظیفه به خشایار شاه رسید که در سالهای بعد با لشکرکشی عظیم خود (480 ق.م) جنگهای بزرگتری مانند ترموپیل و سالامیس را رقم زد.
بنابراین، ماراتون نه پایان جنگ، بلکه نقطهٔ آغاز درگیریهای طولانی ایران و یونان بود.
میراث فرهنگی و افسانهای نبرد ماراتون
یکی از مشهورترین روایتهای نبرد ماراتون، داستان فیدیپیدس، دوندهٔ آتنی است. او پس از پایان نبرد، از ماراتون تا آتن (حدود 42 کیلومتر) دوید تا خبر پیروزی را برساند و پس از اعلام خبر، از خستگی جان سپرد. این روایت، الهامبخش مسابقهٔ ماراتون در دوران مدرن شد؛ نمادی از استقامت و فداکاری. نبرد ماراتون همچنین در هنر، ادبیات و فرهنگ یونانی بهعنوان نقطهٔ غرور ملی و دفاع از آزادی جاودانه شد.
بخش ویژه: تأثیر نبرد ماراتون بر اسکندر مقدونی
پیروزی ماراتون، اعتمادبهنفس یونانیان را برای نسلهای بعدی تثبیت کرد. این روحیهٔ مقاومت و باور به توان شکست قدرتهای بزرگ، میراثی بود که در ذهن یونانیان باقی ماند.
وقتی اسکندر مقدونی در قرن چهارم پیش از میلاد تصمیم گرفت به ایران حمله کند، این پیشینهٔ تاریخی و خاطرهٔ پیروزی ماراتون الهامبخش او و دولتشهرهای یونانی بود.
یونانیان دیگر ایران را شکستناپذیر نمیدیدند؛ تجربهٔ ماراتون و جنگهای بعدی نشان داده بود که با اتحاد و تاکتیک، میتوان بر امپراتوری عظیم غلبه کرد. به همین دلیل، ماراتون را میتوان نخستین گام روانی در مسیر حملهٔ اسکندر به ایران دانست.
منابع:
Krentz – The Battle of Marathon
|Billows – Marathon: How One Battle Changed Western Civilization
تاریخ (Histories) – هرودوت
جنگ های ایران و یونان – نوشته هرودوت
دیپلماسی هخامنشیان : از ماراتون تا گرانیک – نوشته سید اصغر محمود آبادی
نبرد ماراتون – ویکی پدیا
نبرد ماراتون – جنگ های یونان و پارس – بریتانیکا
نبرد ماراتون – هیستوری
تاریخ یونان باستان در پنجاه زندگی نامه – نوشته دوید استاتارد
(در مورد تاریخ ایران و یونان و علی الخصوص نبرد ماراتون منابع فارسی بسیار کمی حتی امروزه وجود دارد، من سعی کردم از بین این منابع محدود بهترینش راجع به این جنگ ها و نبرد ماراتون رو انتخاب و استفاده کنم.)
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟