شکل گیری ژاپن – از عصر یخبندان تا امپراتوری خورشید تابان
توجه : این پست ممکن است در برخی نقاط تحلیلی تر و حتی پیچیده تر باشد . این موضوع به علت علاقه شخصی بنده و تحقیقات گسترده تر راجب تاریخ ژآپن اتفاق افتاده و پست قالبی تخصصی تر و اطلاعاتی تخصصی تر را شامل شده است. در صورت پدید آمدن سوالی یا گیج شدن در بخشی از متن در کامنت ها بازگو کنید حتما تلاش میکنم پاسخ بدم .
شکل گیری ژاپن – افسانه شینتو و ریشه نام ژاپن
در اسطوره های شینتو ژاپن از ایزدان خورشید و آسمان سرچشمه میگیرد و الهه خورشید آماتراسو مهم ترین ایزدبانو است. ژآپن نام خود یعنی نیپون/نیهون (مردم محلی ،کره ای ها و چینی ها ژآپن را با نام نیهون/نیپون میشناسند و این نام بعدها در ترجمه های غربی تغییر کرد به ژآپن) را از او میگیرند به معنی سرزمین آفتاب تابان (日本) یا در واقع خواستگاه آفتاب.
نکته جالب اینجاست که در همان زمان هم مفهوم شرق و غرب در فرهنگ ژاپنی ها مهم بود و نام محل بیرون آمدن خورشید یا خاستگاه خورشید اشاره به جایگاه جغرافیایی ژآپن در شرق چین دارد . در تاریخ و فرهنگ چینی ، چین مرکز جهان هستی بوده و ژآپنی ها در این افسانه خود را محل طلوع خورشید در شرق مرکزیت دنیا یعنی چین معرفی میکنند.
در اسطوره های شینتو ، جهان از ایزدان نخستین شکل گرفت . دو ایزد مهم ، ایزاناگی و ایزانامی وظیفه داشتند زمین را بیآفرینند. این دو ایزد با نیزه ای اسمانی در دریای نخستین حرکت کردند و قطرات آن به جزایر ژاپن تبدیل شد . به همین دلیل نام اسطوره ای و باستانی تر ژآپن ، کشور ایزدان خوانده میشود.
از ایزاناگی ، پس از پاکسازی ، سه ایزد مهم زاده شدند با نام های آماتراسو (خورشید) ، تسوکویومی (ماه) و سوسانائو (طوفان) (بله نام معروف سوسانو در سریال جومونگ نیز برگرفته از این افسانه است همچنین نام سریال امپراتور بادها یا امپراتور طوفان در سریالی دیگر از کشور کره نیز مربوط به همین افسانه و تاثیرات شینتو بر فرهنگ کره است).آماتراسو بر دو ایزد دیگر چیره شد و نور خورشید را به جهان بخشید.
یکی از ریشه های نگاه از بالا به پایین ژاپنی ها در قرون اولیه به کره همین موضوع بود که الهه مربوط به کره و چین را الهه های طوفان و ماه میدانستند و به علت برتری آماتراسو خود را در جایگاه بالاتری میدانستند .
بعد ها اولین امپراتور ژآپن یعنی جینمو ، طبق افسانه خود را نسل مستقیم آماتراسو و خدای خورشید نامید و با این باور به خود و خاندان خود مشروعیت الهی داد.
در پست مارکوپولو اشاره کردیم که وی اولین اروپایی بود که غرب را با شرقی ترین نقطه آن زمان یعنی چین ، کره و ژآپن اشنا کرد . در متن های مارکوپولو او این کشور را سیپانگو ثبت کرد که بعدها از ایتالیایی به فرانسوی و سپس انگلیسی رسید و در این حرکت های واژه ای به کلمه japan تبدیل شد.
شکل گیری ژاپن – شکلگیری مجمعالجزایر ژاپن
در دوران پایانی عصر یخبندان (حدود ۳۰ تا ۱۲ هزار سال پیش)، سطح آب دریاها پایینتر بود و سرزمین ژاپن بخشی از خشکیهای متصل به آسیا محسوب میشد.
این اتصال طبیعی، امکان مهاجرت انسانها و حیوانات از قارهٔ آسیا به سرزمین ژاپن را فراهم کرد.
با پایان عصر یخبندان و بالا آمدن سطح آبها، ژاپن از سرزمین اصلی جدا شد و به شکل مجمعالجزایر کنونی درآمد.
شکل گیری ژاپن – پل خشکی جومون و نخستین انسانهای ژاپن
در این دوران، پلهای خشکی مانند پل جومون میان کره، چین و ژاپن وجود داشت که مسیر مهاجرت انسانها را هموار میکرد.
نخستین گروههای انسانی که وارد ژاپن شدند، شکارچیان و گردآورندگان بودند و بهتدریج در این سرزمین سکونت یافتند.
این انسانها پایهگذار فرهنگ جومون شدند؛ فرهنگی که نام خود را از سفالهای نقشدار (با طناب یا ریسمان) گرفته است.
شکل گیری ژاپن – پایان عصر یخبندان و تبدیل ژاپن به مجمعالجزایر
حدود ۱۰ هزار سال پیش، با پایان عصر یخبندان، سطح آب دریاها بالا آمد و خشکیهای متصل از هم جدا شدند.
ژاپن به مجموعهای از جزایر مستقل بدل شد و این جدایی جغرافیایی، هویت فرهنگی و تاریخی خاصی برای مردم آن ایجاد کرد.
این تغییرات اقلیمی، شرایط تازهای برای کشاورزی، ماهیگیری و زندگی انسانی فراهم آورد.
شکل گیری ژاپن – آثار دورهٔ جومون و تغییرات آبوهوایی
از دورهٔ جومون، آثار باستانی متعددی باقی مانده است:
- سفالهای نقشدار که از قدیمیترین نمونههای سفالگری جهان هستند.
- ابزارهای سنگی و استخوانی برای شکار و ماهیگیری.
- دهکدههای کوچک که نشاندهندهٔ آغاز زندگی نیمهمستقر بودند.
شکل گیری ژاپن – الهه آماتراسو بالاتر از تمام ایزدان دیگر شینتو
شکل گیری ژاپن – کشاورزی و مهاجران – ژاپن دو قومیتی – عصر یایویی (弥生時代)
شکل گیری ژاپن – ورود مهاجران جدید در دورهٔ یایویی
حدود ۳۰۰ پیش از میلاد، موجی از مهاجران از سرزمین اصلی آسیا – بهویژه از کره و بخشهایی از چین – وارد ژاپن شدند.
این مهاجران با خود فناوریهای تازه و سبک زندگی متفاوت آوردند و آغازگر دورهٔ یایویی (Yayoi) شدند که نقطهٔ عطفی در تاریخ ژاپن محسوب میشود.
شکل گیری ژاپن – چیزهایی که مهاجران آوردند و تغییرات ایجاد شده
مهمترین دستاورد مهاجران، کشاورزی بر پایهٔ کشت برنج آبی بود که بهسرعت جایگزین شیوهٔ شکار و گردآوری شد. (در صورتی که تاریخ چین و کره را مطالعه کنید متوجه میشوید که اصولا بنیه و پایه شکل گیری تمدن در این دو سرزمین کشت برنج بود و برنج پایه ریز آن دو تمدن هست.)
آنها همچنین فناوریهای فلزی (آهن و برنز)، ابزارهای پیشرفتهتر، و روشهای جدید سفالگری را وارد کردند.
این تغییرات باعث شد تولید غذا افزایش یابد، جمعیت رشد کند و جوامع بزرگتر و پایدارتر شکل بگیرند.
شکل گیری ژاپن – تغییرات شیوهٔ زندگی
زندگی مردم از حالت نیمهمستقر دورهٔ جومون به زندگی روستایی و کشاورزی تغییر یافت.
دهکدههای بزرگ با خانههای چوبی و انبارهای ذخیرهٔ غلات ساخته شدند.
اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و تولید مازاد، زمینهٔ مبادله و تجارت داخلی را فراهم کرد.
شکل گیری ژاپن – نخستین نشانههای سلسلهمراتب اجتماعی
با افزایش تولید و ثروت، نخستین نشانههای سلسلهمراتب اجتماعی در ژاپن پدیدار شد. برخی خانوادهها و رهبران محلی که زمین و منابع بیشتری داشتند، قدرت سیاسی و اقتصادی به دست آوردند و خاندان آنها و قبیله شان دارای قدرتی سیاسی شد. این روند به شکلگیری طبقات اجتماعی و آغاز تمرکز قدرت در دست نخبگان منجر شد.
شکل گیری ژاپن – قدیمیها و مهاجران
قومیت قدیمی جومون و مهاجران یایویی در آغاز تفاوتهای فرهنگی و اقتصادی زیادی داشتند.
جومونیها بیشتر شکارچی و گردآورنده بودند، در حالیکه یایوییها کشاورزی و فناوریهای جدید داشتند.
بهتدریج، این دو گروه در بسیاری از مناطق با یکدیگر آمیختند؛ ازدواجها، تبادل فرهنگی و همکاری در کشاورزی باعث شد جامعهای دو قومیتی شکل گیرد.
با این حال، در برخی مناطق، مهاجران یایویی به دلیل برتری فناوری و کشاورزی، جایگاه بالاتری یافتند و هستهٔ قدرتهای محلی را تشکیل دادند. این مناطق به دلیل یکجا نشینی سریع تر دارای ساختاری متمدن و یکپارچه تر شدند و باعث پیشرفته تر شدن مناطق جنوبی نسبات به شمال ژاپن شدند.
در برخی نقاط در جنوب ژآپن اقوام مهاجر یایویی برتری بیشتری یافتند و منطقه را در کنترل خود در آوردند و در شمال نیز (خصوصا هوکایدو) اقوام قدیمی جومون برتری را در دست گرفتند . در نواحی مرکزی قومیتی ترکیب شده از هر دو قوم شکل گرفت که در امیختگی فرهنگی میان دو قومیت را به نوعی فرهنگ جدید تبدیل کرد. (فرهنگی که امروزه دنیا بیشتر ژاپن و ژآپنی ها را با آن چهره و فرهنگ میشناسد)
شکل گیری ژاپن – تفاوت های امروزی ژآپن برگرفته از تاریخ
امروزه نیز اگر به ژاپن سفر کنید مردمان جنوب با مرکز و شمال تفاوت فرهنگی بسیاری دارند ، خصوصا مردمان جزیره هوکایدو در شمالی ترین نقطه ژاپن ،که بیشتر ریشه های جومونی دارند بسیار چهره های متفاوتی دارند و حتی در مراسمات و شکل بدن و حالت چهره متفاوت هستند درحالی که اقوام جنوبی تر ژآپن شباهت بسیار زیادی به کره ای ها دارند. (جزایر ریوکو در جنوبی ترین نقطه ژاپن به کل با کل مجمع از جزایر ژاپن فرهنگ متفاوتی دارد )
مردمان جزایر ریوکو در جنوبی ترین نقطه ژاپن تفاوت های بسیار زیادی با تمامی مردمان کل مجمع الجزیره ژآپن دارند که دلیل آ« این است که زبان و فرهنگ این منطقه درست است که از نصل ژآپنیست اما به کل در طول تاریخ تفاوت پیدا کرده و همچنین این جزایر تا 1879 بخشی از خاک ژاپن نبودند و به چین خراج میدادند و مستقل بودند
تصویر : مناطق و استان های ژآپن – مطالعه این پست بدون دانش نام مناطق مختلف ژاپن بسیار گیج کننده هست ، توصیه میکنم از این تصویر برای درک بهتر از نوشته ها استفاده کنید
شکل گیری ژاپن – مناطق و استان های ژآپن – مطالعه این پست بدون دانش نام مناطق مختلف ژاپن بسیار گیج کننده هست ، توصیه میکنم از این تصویر برای درک بهتر از نوشته ها استفاده کنید
شکل گیری ژاپن – دورهٔ کوفون
شکل گیری ژاپن – نام دوره از کجا آمد
واژهٔ «کوفون» به معنی «تومولوس/تپهٔ تدفینی» است و نام دوره از همین گورهای پُرابهت گرفته شده؛ این تپهها از قرن سوم تا هفتم میلادی برای نخبگان ساخته میشدند، با اتاقهای سنگی، گاه محصور در خندق، و اغلب مزین به پیکرههای سفالی «هانیوا». شکلهای رایج شامل دایرهای، مربعی، «صَدَفی» و بهویژه «قفلکلیدی» است که مشخصهای منحصراً ژاپنی با جلوی مربعی و عقبِ گرد محسوب میشود.
بزرگترین نمونهها مانند دایسن-کوفون منتسب به نینتُکو در اوساکا، مقیاسی عظیم دارند و نشاندهندهٔ تمرکز قدرت سیاسی و اقتصادی در دست حاکمان یاماتو هستند؛ ساخت این تپهها از نارا آغاز و در قرن پنجم سراسر کشور را درنوردید.
شکل گیری ژاپن – تشکیل نخستین اتحادیههای سیاسی
دورهٔ کوفون نقطهٔ عطف در «تمرکز سیاسی اولیه» ژاپن است؛ خاندان یاماتو در جنوبغربی ژاپن به قدرت رسید، هستهٔ «خانوادهٔ سلطنتی» را تثبیت کرد و مسیرهای تجاری منطقهای را کنترل نمود. این دوره بههمراه آسوکا گاه «دورهٔ یاماتو» نامیده میشود و آغاز ثبتِ تاریخ سیاسی ژاپن است، هرچند تکیهٔ پژوهشها بر باستانشناسی زیاد است.
نمادهای اتحادیهٔ یاماتو در خودِ تپههای قفلکلیدی، خزانههای تدفینی (آینههای برنزی، سلاحها، سفال سوئِکی)، و شبکهٔ گستردهٔ ساختوساز دیده میشود؛ الگوهایی که از مدلهای چینی-کرهای اقتباس شد اما شخصیت ژاپنی خود را حفظ کرد.
شکل گیری ژاپن – شکلگیری پادشاهیها و خاندانبندی شدن کشور
با رشد تولیدِ مازاد و برتری نظامی، اتحادیههای محلی زیر چتر یاماتو به «خاندانهای نیرومند» تبدیل شدند؛ رهبران با ادعای تبار الهی، هم اقتدار مذهبی و هم سیاسی داشتند و از طریق مالکیت زمین و نیروی کار، شبکهای سلسلهمراتبی از تابعان و اشراف را مدیریت کردند.
پراکندگی و سپس تمرکز گورهای سلطنتی از نارا و کاواچی تا کینای، نقشهٔ نفوذ یاماتو را ترسیم میکند؛ مرز جنوبی دولت تا تانگاشیما و مرز شمالی تا نیگاتا گسترش یافت و نشان از یک «قلمرو پادشاهی» در دست شکلگیری دارد.
شکل گیری ژاپن – نیروی نظامی و تسلیحات آهنی
گورهای کوفون انبوهی از جنگافزارها و ادوات سوارکاری را در خود دارند: شمشیر، نیزه، پیکان، زره و کلاهخودِ آهنی «تانکو»، ابزارهای کشاورزی آهنی، و سازوبرگ اسب (زین، لگام، نقاب)؛ همه نشانهٔ جامعهای که هستهٔ جنگاورِ سواره در آن غالب است و آهن جای برنز را بهعنوان مادهٔ راهبردی گرفته است.
ترکیب «سلاحهای آهنی + سوارکاران سنگین» مزیت تاکتیکی یاماتو را رقم زد؛ همین برتری، همراه با شبکهٔ لجستیکی و کار اجباری در ساخت کوفونهای عظیم، قدرت نظامی-اداری اتحادیهٔ مرکزی را تثبیت کرد.
شکل گیری ژاپن – تماس با قارهٔ آسیا و مبادلات با کره و چین
دورهٔ کوفون بهشدت از چین و شبهجزیرهٔ کره اثر پذیرفت؛ موجهای مهاجرت و تبادلات کالا و ایده، فناوریهای فلزی، سفال سوئِکی، و آینههای برنزی را به ژاپن آورد. این تعامل دو سویه بود و شواهد زره و تزیینات ژاپنی در گورهای کرهای دیده میشود؛ فرهنگ مشترکی از جنوب کره تا کیوشو و هونشو شکل گرفت.
شبکهٔ دادوستدِ منطقهای از ریوکیو (تلفظ درست تر همان جزایر ریوکو که به آن پرداختیم قبل تر) تا هوکایدو و بهسوی چین گسترده شد: فلزات (شمش)، سلاح، ابزار، اشیای آیینی، پارچه و زیور وارد میشد؛ آینههای چینی محبوبِ نخبگان بودند. این جریان «تورای-جین» (مهاجران فرهنگبر) و انتقال دانش را تقویت کرد و زمینهٔ پذیرش خط چینی و سپس آیین بودا را در پایان دوره فراهم ساخت
ژاپن در زبان خود دارای سه الفبای نگارشی هیراگانا، کاتا کانا و کانجی است که دو مورد اول از خود ژاپن هست و در مجموع نزدیک100واژه را شامل میشود و سومین مورد یعنی کانجی از نوع نگارش و الفبای چینی گرفته شده که بیش از 50 هزار واژه را شامل میشود .
زبان ژآپنی امروزی ترکیبی از استفاده هر سه این دوایر الفبایی برای نوشتن است و اکثریت سختی این زبان به همین موضوع نوشتار و خوانش باز میگردد. ورود کانجی به ژاپن از همین دوره آغاز شد و تا به امروز باعث شکل گیری زبان ژاپنی مدرن شد.
چینی ها در قرن های نخست به دلیل شکل گیری سریع تره تمدن در خاک خود و دست بالا تر گرفتن خود و تمدن خود نسبات به تمدن تازه تاسیس تر ژاپن این کشور را با نام واککو نامیدند که معنایی تحقیر آمیز داشت. بعدها و پس از شکل گیری اولین امپراتوری و تهدید شدن چین توسط قدرت منطقه ای تازه تاسیس و نفوذ آن ، این نام تغییر کرد و نام این کشور یاماتو یا بعد ها نیپون نامیده شد.
شکل گیری ژاپن -طراحی یک کوفون
شکل گیری ژاپن – ظهور اولین امپراتوری خورشید تابان عصر یاماتو
شکل گیری ژاپن – خاندان یاماتو و جایگاه اولیه
در قرن چهارم میلادی، خاندان یاماتو در منطقهٔ نارا قدرت گرفت و بهتدریج اتحادیههای محلی را تحت سلطهٔ خود درآورد.
این خاندان با ادعای تبار الهی از الههٔ خورشید (آماتراسو)، مشروعیت سیاسی و مذهبی یافت و پایهٔ سنت امپراتوری ژاپن را بنا کرد. به این موضوع کمی کامل تر ، در بالاتر پرداختیم.
یاماتوها با کنترل منابع، نیروی نظامی و روابط خارجی، نخستین ساختار حکومتی متمرکز ژاپن را ایجاد کردند.
شکل گیری ژاپن – ورود بودیسم از پادشاهی بکجه کره و تأثیرات آن
در قرن ششم میلادی، بودیسم از طریق پادشاهی بکجه در کره وارد ژاپن شد.
این دین جدید در ابتدا با مقاومت روحانیون شینتویی روبهرو شد، اما بهتدریج جایگاه مهمی در سیاست و فرهنگ یافت.
بودیسم نهتنها آیینهای مذهبی تازه آورد، بلکه هنر، معماری و فلسفهٔ سیاسی ژاپن را دگرگون کرد و به ابزاری برای مشروعیتبخشی به قدرت یاماتو بدل شد.
شکل گیری ژاپن – اصلاحات بزرگ: شوتوکو تایشی و اصلاحات تایکا
شاهزاده شوتوکو تایشی (۵۷۴–۶۲۲ م.) نقش کلیدی در تثبیت قدرت یاماتو داشت. او با الگو گیری از دیوانسالاری چین، نظام اداری و حکومتی تازهای ایجاد کرد.
شوتوکو نخستین قانون اساسی ژاپن را تدوین کرد: قوانین هفده مادهای که بر اصول اخلاقی، هماهنگی اجتماعی و اطاعت از امپراتور تأکید داشت.
پس از او، در سال ۶۴۵ م، اصلاحات تایکا آغاز شد. این اصلاحات با الهام از سلسلهٔ تانگ چین، نظام زمینداری، مالیات و دیوانسالاری متمرکز را پایهگذاری کرد و امپراتوری یاماتو را به یک دولت مرکزی قدرتمند بدل ساخت.
شکل گیری ژاپن – قوانین هفده مادهای – نخستین سند حکمرانی
شکل گیری ژاپن – این قوانین بهعنوان اولین «قانون اساسی» ژاپن شناخته میشوند. برخی مواد مهم آن:
- 1.هماهنگی و پرهیز از اختلاف.
- 2.اطاعت از امپراتور بهعنوان محور وحدت.
- 3.عدالت در حکومت و پرهیز از فساد.
- 4.احترام به آیین بودا و ارزشهای اخلاقی.
- 5.مشورت با وزرا و نخبگان در تصمیمگیری.
- 6.پرهیز از رشوه و بیعدالتی.
- 7.نظم در امور اداری و مالی.
پیش از ژآپن قانون اساسی چین بر پایه ترکیبی از تفکرات و فرهنگ ها و آموزه های تائوئیسم(دائوئیسم) ، کنفسیوسنا و چند فیلسوف دیگر باستانی چینی شکل گرفته بود که بخش عمده قانون اساسی ژاپن نیز برگرفته از آن قانون اساسی تعلیف شد.
این قوانین بیشتر جنبهٔ اخلاقی و سیاسی داشتند تا حقوقی، اما نخستین تلاش برای تدوین اصول حکمرانی در ژاپن بودند.
شکل گیری ژاپن – فتوحات یاماتو و ساخت نخستین پایتخت دائمی
یاماتوها با گسترش قدرت خود، بخشهای وسیعی از هونشو، کیوشو و شیکوکو را تحت سلطه درآوردند و نفوذشان تا کره نیز گسترش یافت.
برای تثبیت قدرت، نخستین پایتخت دائمی در نارا (هیجو-کیو) ساخته شد که الگویی از شهرهای چینی بود.
در همین دوره، معبد هوریو-جی بنا شد که امروزه بهعنوان قدیمیترین بنای چوبی جهان شناخته میشود و نمادی از شکوفایی هنر و معماری ژاپن در عصر یاماتو است. ( نکته جالب اینکه این بنا از آن دوره تابه امروز کاملا سالم مانده و حتی در بمباران های جنگ جهانی دوم که تمام شهر تخریب شده بود نیز استوار مانده بود . این بنا به نمادی از پایداری و استواری ملت ژاپن در هر شرایط و نمادی از تمرکز بر کیفیت و کار با نهایت کیفیت در ژآپن و فرهنگ ژآپنی بدل شده )
شکل گیری ژاپن – تثبیت امپراتوری یاماتو
با اصلاحات اداری، ورود بودیسم، تدوین قوانین هفده مادهای و ساخت پایتخت دائمی، امپراتوری یاماتو جایگاه خود را تثبیت کرد.
این دوره آغاز سنت امپراتوری ژاپن بود که تا امروز ادامه دارد و به ژاپن هویت «کشور خورشید تابان» بخشید.
منابع اصلی :
تاریخ ژاپن از آغاز تا معاصر – نوشته هاشم رجب زاده
A history of japan to 1334 – نوشته جورج سانسم (بنده نسخه انگلیسی رو مطالعه کرده بودم چون ترجمه فارسی از اون داخل ایران پیدا نکردم ، در صورتی که کسی ترجمه فارسی از اون میشناسه در کامنت ها معرفی کنه ، خوشحال میشیم)
تاریخ ژاپن کمبریج جلد اول و دوم
The archaeology of early japan – اثر ویلیام واین فاریس
The Archaeology of Jpan – نوشته کوجی میزوگوچی
منابع فرعی :
شینتوئیزم – اثر عبدالرحیم گواهی
بودیسم – پروفسور فنگ لی تیان – ترجمه امیر صالحی طالقانی
تاریخ خلاصه چین – نوشته لیندا جیوین – ترجمه روبرت صافاریان
تاریخ کره – اثر چون گیل کیم – ترجمه محمد گوران شورکچالی
A choncise History of Korea – اثر میشل جی سث
مقالات اینترنتی مختلف از بریتانیکا – تاریخ جهان Encyclopedia – JSTOR – سایت جورنال ها و مقالات آکادمی آکسفورد – بخش تحقیقات دینی آکادمی آکسفورد – مقالات انتشاری آنلاین دانشگاه کمبریج
پادشاهی/امپراتوری یاماتو و همسایه های آن
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟