حمله به خلیج خوک ها (۱۷ آوریل ۱۹۶۱)، حملهای نافرجام به کوبا به قصد سرنگونی رژیم کمونیستی کاسترو در دورۀ جنگ سرد بود که در منطقهای در سواحل کوبا به نام خلیج خوکها (Bahía de Cochinos) پیادهسازی شد. عملیات حمله به خلیج خوک ها توسط حدود ۱۵۰۰ تبعیدی کوبایی مخالف فیدل کاسترو انجام شد که تحت آموزش و پشتیبانی ایالات متحده بودند.
پیشزمینه های حمله به خلیج خوک ها، روابط آمریکا و کوبا
در ژانویهٔ سال ۱۹۵۹، فیدل کاسترو با جنگ های چریکی و در پی یک قیام مسلحانه به قدرت رسید و دیکتاتور کوبا، فولخنسیو باتیستا، را سرنگون کرد. دولت آمریکا به کاسترو اعتماد نداشت و از روابط او با خروشچف، رهبر شوروی، نگران بود. در کمتر از شش ماه پس از سرنگونی باتیستا، روابط میان دولت کاسترو و ایالات متحده رو به وخامت رفت.
دولت جدید کوبا اموال خصوصی را (که بخش زیادی از آن متعلق به منافع آمریکای شمالی بود) مصادره کرد، مأمورانی برای آغاز قیامهای کمونیستی در چند کشور آمریکای لاتین فرستاد و روابط دیپلماتیک و اقتصادی با قدرتهای اصلی سوسیالیستی برقرار کرد. خود کاسترو نیز بارها و با شدت آمریکا را متهم میکرد که قصد تضعیف حکومت او را دارد.
از آن طرف، از اوایل سال ۱۹۶۰ چندین نماینده و سناتور آمریکایی کاسترو را محکوم کردند و در ژوئن همان سال، کنگره قانونی تصویب کرد که به رئیسجمهور دوایت آیزنهاور اجازه میداد اقدامات تلافیجویانه انجام دهد. بدین ترتیب آمریکا خرید شکر از کوبا را متوقف کرد و اندکی بعد تمام صادرات به کوبا را (بهجز غذا و دارو) تحریم کرد. در ژانویهٔ ۱۹۶۱، آیزنهاور به عنوان یکی از آخرین اقدامات دولت خود، روابط دیپلماتیک با کوبا به کلی را قطع کرد.
برنامهریزی طرح حمله به خلیج خوک ها توسط سیا (CIA)
طرح حمله کوبا از مه ۱۹۶۰ توسط سازمان سیا (CIA) برنامهریزی شده بود. رئیسجمهور دوایت آیزنهاور در مارس ۱۹۶۰ نیز برنامهای برای استفاده از تبعیدی های کوبا را تأیید کرده بود. سیا اردوگاههای آموزشی در گواتمالا ایجاد کرد و به مدت شش ماه نیرویی کوچک را برای عملیات آبیخاکی و جنگ های چریکی آموزش داد.
خوزه میرو کاردونا رهبری تبعیدیان ضد کاسترو در آمریکا را بر عهده داشت. او که پیشتر عضو دولت کاسترو بود، ریاست شورای انقلابی کوبا را در تبعید بر عهده داشت. قرار بود در صورت موفقیت تهاجم، رئیسجمهور موقت کوبا شود. پیش از اجرای عملیات، در دولت تازهرویکارآمدهٔ جان اف کندی دربارهٔ درستی انجام این حمله بحثهای زیادی صورت گرفت، اما در نهایت در فوریه ۱۹۶۱ کندی نیز طرح حمله به خلیج خوک ها را تأیید کرد.
هدف این طرح، آموزش تبعیدیان کوبایی برای حمله به کشورشان بود. طراحان انتظار داشتند مردم کوبا و بخشی از ارتش این کشور از تهاجم حمایت کنند و علیه کاسترو قیام کنند. هدف نهایی، سرنگونی کاسترو و برپایی دولتی غیرکمونیست و دوستِ ایالات متحده بود.
با وجود تلاش دولت آمریکا برای مخفی نگه داشتن طرح، خبر آن در میان تبعیدیان کوبایی در میامی بهطور گسترده منتشر شد. دستگاه اطلاعاتی کوبا نیز از اکتبر ۱۹۶۰ از اردوگاههای آموزشی در گواتمالا آگاه شده بود و رسانهها نیز این رویدادها را بهطور گسترده پوشش میدادند. با این حال کندی همچنان مصمم بود که نقش آمریکا در طرح حمله به خلیج خوک ها پنهان بماند.
انتخاب محل فرود در خلیج خوکها نیز بخشی از این فریب بود. این منطقه باتلاقی و دورافتاده در ساحل جنوبی کوبا قرار داشت و تصور میشد که عملیات شبانه بتواند نیروها را بدون مقاومت جدی به ساحل برساند و دخالت آمریکا را مخفی کند. با این حال منطقهٔ خلیج خوک ها فاصلهٔ بیش از ۸۰ مایلی از کوههای اسکامبرای بود که میتوانستند پناهگاهی برای مهاجمان باشند.
نقشهٔ اولیه با دو حمله هوایی به پایگاههای هوایی کوبا آغاز میشد. سپس نیرویی متشکل از ۱۴۰۰ نفر در تاریکی شب پیاده شده و حملهای غافلگیرکننده را وارد میکرد. پس از آن چتربازانی که پیش از آغاز عملیات فرود میآمدند، مسیرهای حملونقل را مختل کرده و با نیروهای کوبایی مقابله میکردند. همزمان، نیروی کوچکتری در ساحل شرقی کوبا پیاده میشد تا سردرگمی ایجاد کند.
نیروی اصلی قرار بود به سمت ماتانزاس پیشروی کرده و موضعی دفاعی ایجاد کند. سپس جبهه متحد انقلابی رهبران خود را از فلوریدای جنوبی به کوبا میفرستاد تا دولت موقت تشکیل دهند. مسلماً موفقیت طرح حمله به خلیج خوک ها منوط به حمایت مردم کوبا از این دولت موقت انقلابی و مهاجمان بود.
آغاز عملیات حمله به خلیج خوک ها
در ۱۵ آوریل ۱۹۶۱، اولین حملات هوایی به کوبا آغاز شد. اولین مشکل هنگامی نمایان شد که هشت بمبافکن از نیکاراگوئه برای بمباران پایگاه های هوایی کوبا به پرواز درآمدند. سیا بمبافکن های فرسودهٔ B-26 متعلق به دوران جنگ جهانی دوم را به کار گرفته بود و آنها را طوری رنگآمیزی کرده بود که شبیه به نیروی هوایی کوبا به نظر برسند. هرچند که این بمبافکن ها در نابودی بسیاری از اهداف خود ناکام ماندند اما مشکل اصلی انتشار عکسهای هواپیماهای تغییررنگ دادهشده در اخبار بود که حمایت آمریکا از این عملیات را آشکار کرد. در نتیجه کندی حمله هوایی دوم را لغو کرد.
در ۱۷ آوریل، نیروی تبعیدیان کوبایی که با نام «تیپ ۲۵۰۶» شناخته میشد، در سواحل خلیج خوک ها پیاده شد و بلافاصله زیر آتش سنگین قرار گرفت. هواپیماهای کوبایی مهاجمان را هدف قرار دادند، دو کشتی پشتیبان را غرق کردند و نیمی از پشتیبانی هوایی تبعیدیان را از بین بردند. شرایط نامساعد جوی نیز عملیات زمینی را دشوارتر کرد؛ زیرا نیروها با تجهیزات خیس و مهمات ناکافی روبهرو بودند.
در ۲۴ ساعت بعد، کاسترو حدود ۲۰ هزار سرباز را به سوی ساحل اعزام کرد و نیروی هوایی کوبا همچنان کنترل آسمان را در اختیار داشت. با وخیمتر شدن اوضاع، کندی در بامداد ۱۹ آوریل با ایجاد یک چتر هوایی موافقت کرد. شش جنگنده آمریکایی بدون نشان ملی برای پشتیبانی از بمبافکنهای B-26 به پرواز درآمدند. اما هواپیماها یک ساعت دیر رسیدند؛ احتمالاً به دلیل اشتباه ناشی از تفاوت ساعت میان نیکاراگوئه و کوبا. آنها توسط نیروهای کوبایی سرنگون شدند و در همان روز، حمله به خلیج خوک ها بهطور کامل شکست خورد.
پیامدها و نتایج عملیات حمله به خلیج خوک ها
نیروی مهاجم توان مقابله با ارتش کاسترو را نداشت و تا ۱۹ آوریل آخرین موضع آنها نیز سقوط کرد. برخی از تبعیدیان از راه دریا گریختند، اما دیگران کشته یا اسیر شدند. حدود ۱۲۰۰ نفر از اعضای تیپ ۲۵۰۶ تسلیم شدند و به اسارت درآمدند و بیش از ۱۰۰ نفر جان باختند. پس از شکست عملیات، منتقدان CIA را متهم کردند که اطلاعات نادرستی به رئیسجمهور جدید داده است. همچنین اشاره شد که برخلاف دستور کندی، طرفداران باتیستا در نیروی مهاجم حضور داشتند، در حالی که اعضای جنبش انقلابی مردمیِ غیرکمونیست (که توانمندترین گروه ضدکاسترو به شمار میرفت) از عملیات کنار گذاشته شده بودند.
اسرای تیپ به مدت ۲۰ ماه در بازداشت ماندند. از مه ۱۹۶۱، دولت جان اف کندی بهطور غیررسمی از تلاشها برای خرید آزادی زندانیان حمایت کرد، اما کوششهای کمیتهٔ تراکتورها برای آزادی آنها به ریاست النور روزولت نتوانست ۲۸ میلیون دلار مورد نیاز برای تجهیزات سنگین ساختمانی را که کاسترو بهعنوان غرامت مطالبه کرده بود جمعآوری کند.
شرایط آزادی زندانیان طی چند ماه بعد چندین بار تغییر کرد؛ پس از مذاکرات دشوار کاسترو سرانجام پذیرفت زندانیان را در ازای دریافت ۵۳ میلیون دلار غذا و دارو آزاد کند. در ۲۳ دسامبر ۱۹۶۲، نخستین گروه از زندانیان آزادشده به آمریکا بازگشتند. یک هفته بعد، بازماندگان تیپ در ورزشگاه اورنج بول میامی گرد هم آمدند و پرچم تیپ را به کندی سپردند. کندی به آنان گفت:
به شما اطمینان میدهم که این پرچم روزی در هاوانای آزاد به این تیپ بازگردانده خواهد شد.
برخی دیگر از منتقدان معتقد بودند که آمریکا در حمایت از حمله به خلیج خوک ها به اندازهٔ کافی تهاجمی عمل نکرده و تصویری از دودلی و تردید از خود به جا گذاشته است. عدهای دیگر بعدها دربارهٔ قضاوت اشتباه آمریکا نسبت به توان رزمی کوباییها پرسش مطرح کردند. شکست در حمله به خلیج خوک ها نقش مهمی در شکلگیری بحران موشکی کوبا در اکتبر ۱۹۶۲ داشت.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟