تلگراف امس، گزارش تحریف شدهٔ بیسمارک از یک واقعه که باعث جنگ فرانسه و پروس شد

«تلگراف اِمس»، گزارشی تحریف شده توسط اتو فون بیسمارک، از ملاقات قیصر ویلهلم اول با سفیر فرانسه در شهر امس بود. بسیمارک به گونه‌ای تلگراف امس را تحریف کرد که ماجرا برای فرانسویان بسیار توهین‌آمیز به نظر برسد و آنها را به جنگ ترغیب کند. جنگی که در نهایت پیروز قاطع آن امپراتوری نوظهور آلمان بود. بسیاری از مورخان تلگراف اِمس را یکی از موفق‌ترین مانورهای دیپلماتیک قرن نوزدهم می‌دانند؛ اقدامی که بیسمارک با آن توانست فرانسه را در موقعیت اعلان جنگ قرار دهد و راه را برای وحدت آلمان هموار کند.

دیدار سفیر فرانسه و قیصر ویلهلم اول

برکناری ملکه ایزابلا دوم اسپانیا در سال ۱۸۶۸ باعث شد این کشور به پادشاهی جدید نیاز پیدا کند. هنگامی که ارتش اسپانیا تصمیم گرفت لئوپولد هوهنتسولرنِ پروسی که از خویشاوندان ویلهلم یکم نیز بود را برای به‌دست گرفتن قدرت دعوت کند، تنش ها بین فرانسه و پروس تشدید شد و فرانسه از محاصره شدن توسط پروسی‌ها هراس پیدا کرد. با وجود مشکلات مالی جدی، فرانسه مصمم بود جلوی قدرت‌گیری پروس را بگیرد. هرچند لئوپولد تحت فشار عقب‌نشینی کرد و از ادعای خود نسبت به تاج‌وتخت صرف‌نظر نمود، اما اتو فون بیسمارک از این انتصاب حمایت می‌کرد. ویلهلم اول نیز در آن زمان تمایلی نداشت روابط فرانسه و پروس را مسموم کند و از این رو چندان موافق این طرح نبود.

در ۲ ژوئیه ۱۸۷۰، بیسمارک اعلامیه‌ای عمومی منتشر کرد و در آن از تجدید نامزدی شاهزاده لئوپولد خبر داد. این خبر در فرانسه خشم فراوانی برانگیخت و مطبوعات به سرعت آن را دستاویز قرار دادند. این اعلامیه خشم دولتمردان فرانسوی به ویژه امپراتور ناپلئون سوم را نیز برانگیخت. ناپلئون سوم به سفیرش در پروس دستور داد از شاه ویلهلم اول بخواهد اعلام کند که هرگز اجازه نخواهد داد فردی از خاندان هوهنتسولرن بر تخت پادشاهی اسپانیا بنشیند.

در ۹ ژوئیه، سفیر فرانسه در پروس، به شهر اِمس (جایی که قیصر برای تعطیلات حضور داشت) فرستاده شد تا با ویلهلم اول دیدار کند. او از پادشاه خواست تضمین دهد که شاهزاده لئوپولد هرگز دوباره مدعی تاج‌وتخت اسپانیا نخواهد شد. ویلهلم مؤدبانه از دادن چنین تعهدی خودداری کرد. ویلهلم گفت‌وگوی خود با سفیر فرانسه را برای یکی از کارمندانِ نخست‌وزیر پروس، اتو فون بیسمارک، بازگو نمود. سپس آن فرد، محتوای این گفت‌وگو را در قالب تلگرافی برای بیسمارک فرستاد؛ تلگرافی که در ۱۳ ژوئیهٔ ۱۸۷۰ از شهر باد امس ارسال شد که به دلیل مبدأ آن به تلگراف اِمس مشهور شد.

تحریف تلگراف امس توسط بیسمارک

بیسمارک این فرصت را غنیمت شمرد تا به تعبیر خودش «پارچهٔ سرخی را جلوی گاو نر گالیایی تکان دهد» و فرانسه را به اشتباهی سوق دهد که پیامدهای سنگینی داشته باشد. او متن تلگراف را ویرایش کرد و با آزادی عمل زیادی آن را تحریک‌آمیزتر ساخت. سپس نسخهٔ اصلاح‌شده را در روزنامه‌های آلمان با عنوان «تلگراف اِمس» منتشر کرد. او متن را به‌گونه‌ای تغییر داد که چنین القا شود که قیصر با تندی و توهین با سفیر فرانسه برخورد کرده و درخواست فرانسه را قاطعانه رد نموده است.

او همچنین بسیار زیرکانه در متن تلگراف امس از کلمات گمراه‌کننده استفاده کرد. در متن آمده بود که پادشاه دیگر سفیر فرانسه را به حضور نخواهد پذیرفت و در عوض یک «آجودان» (adjutant) را برای اطلاع‌رسانی دربارهٔ انصراف لئوپولد فرستاده است. بیسمارک عمداً از واژهٔ آجودان استفاده کرد؛ واژه‌ای که در ارتش آلمان به یک افسر ستادی اشاره داشت، اما در ترجمهٔ فرانسوی به معنای «آجودان مخصوص» (aide de camp) درآمد که در برداشت عمومی فرانسه جایگاهی بسیار پایین‌تر تلقی می‌شد.

درنتیجۀ تلگراف امس غرور ملی فرانسوی‌ها به‌شدت جریحه‌دار شد و موجی از نشریات ملی‌گرایانه و تظاهرات مردمی به راه افتاد. در پاسخ به جنگ‌طلبی های فرانسوی‌ها مردم و نشریات پروس نیز موضع مشابهی را بر ضد فرانسه اتخاذ کردند. از آنجا که ناپلئون سوم در آن زمان با مشکلات سیاسی داخلی روبه‌رو بود، نمی‌توانست ضعیف به‌نظر برسد؛ بنابراین تصمیم گرفت به پروس اعلان جنگ دهد.

در جنگ فرانسه و پروس، کنفدراسیون آلمان شمالی به رهبری پروس و همچنین دولت‌های جنوبی آلمان، همگی در کنار پروس قرار گرفتند. آنها در این جنگ پیروز شدند و در نتیجهٔ آن کشور های آلمانی زبان به غیر از اتریش تحت عنوان امپراتوری آلمان متحد شدند و شکست سختی را بر فرانسه وارد آوردند. ناپلئون سوم اسیر شد و امپراتوری دوم فرانسه فروپاشید. همچنین بخش‌هایی دو منطقهٔ فرانسوی زبان آلزاس و لورن در اختیار آلمان قرار گرفت.

_{نقشۀ اروپا پس از جنگ فرانسه و پروس در سال 1871}